څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US

محمود طرزی پدر روزنامه نگاری افغانستان


شاید در طول عهد سراجیه و دوران امانی هیچ شخصیتی به اندازه محمود طرزی مورد توجه و اعتنای دانش دوستان و اهالی وادی فرهنگ و تجدد قرار نگرفته باشد چرا که او را پدر روزنامه نگاری نوین افغانستان لقب داده اند و نشریه سراج الاخبار او اولین تجربه جدی مطبوعاتی در تاریخ افغانستان محسوب می شود.

طرزی در غزنی و در یک خانواده اشرافی به دنیا آمد. پدر او ظاهرا یکی از بزرگان قبیله محمد زایی بوده است. دوران جوانی طرزی تا حد زیادی در عثمانی، مصر و شامات گذشت، چرا که پدر او در جنجال قدرت میان عبدالرحمان خان و سردار محمد ایوب خان، جانب فاتح میوند را گرفته و امیرعبدالرحمان بعد از فتح و پیروزی، بسیاری از حامیان سردار ایوب خان را از کشور تبعید کرد و خانواده طرزی هم جزء آنان بود و آن ها هم بعد از مدتی از کراچی و بعدتر سر از عثمانی و شامات درآوردند.

هر چند دوری از وطن برای خانواده طرزی درد آور بود ولی حقیقت این است که شخصیت علمی و فکری طرزی در استانبول و شامات شکل گرفت و او اگر تجربه زندگی در این جوامع را پیدا نمی کرد هیچگاه پدر ژورنالیزم و روزنامه نگاری نوین افغانستان نمی شد.

عثمانی، مصر و شامات آن روزها در حال فراگیری مشروطیت و مقدمات تجدد بودند و بسیاری از مظاهر تجدد به آن بلاد راه یافته بود. در مصر رجالی همچون شیخ رفاعه و رافع الطهطاوی ظهور کردند و روز به روز به شمار مدارس جدید و فراورده های چاپی افزوده می شد. بسیاری از آثار مهم فکری- ادبی دنیای غرب در آن برهه برای اولین بار به زبان های عربی و ترکی ترجمه شدند و طرزی نخستین بار در این دنیا بود که آثار بزرگان غرب را مطالعه کرد و به برکت حضور در این جوامع بود که به زبان های عربی، ترکی و فرانسوی مسلط شد.

حضور طرزی در عثمانی با روزگاری مصادف بود که اندیشه های سید جمال در آن سامان در اوج رونق بودند و خواه نا خواه این فضا بر ذهن طرزی نیز تاثیرات زیادی گذاشت و سوای از این، طرزی از سوی دربار عثمانی نیز مورد تفقد قرار گرفت.

بعد از اینکه امیر عبدالرحمان خان درگذشت و حبیب الله خان سراجیه بر اریکه قدرت تکیه زد، او دیگر رویه پدر را ادامه نداد و با بسیاری از مخالفان پدر به نرمی رفتار کرد. بسیاری از آن ها را به کشور فراخواند و از آن جمله خانواده طرزی بودند که بعد از بیست و سه سال به افغانستان بازگشتند. روابط طرزی با خاندان سلطنت بیش از اینها به نزدیکی گرایید و دو تن از دختران طرزی به عقد دو تن از فرزندان حبیب الله خان درآمدند.



طرزی و سراج الاخبار

هر چند سراج الاخبار را نخستین جریده تاریخ افغانستان لقب داده اند ولی با تمام این، نخستین جریده تاریخ افغانستان نشریه ای است تحت عنوان شمس النهار که در زمان امیر شیر علی خان منتشر می شده است. افغانستان چهارمین کشوری بود که بعد از هندوستان، قفقاز و ایران موفق شد نشریه به زبان فارسی منتشر کند و بعد از شمس النهار به مدت بیست و هشت سال هیچ نشریه ای در افغانستان منتشر نشد.

سراج الاخبار در واقع عنوان نشریه ای بود که در سال 1905 توسط جمعی از مشروطه خواهان افغانستان و فقط برای یک شماره منتشر گردید و بعد به تحریک انگلیسی ها توسط حبیب الله خان نشر و توزیع آن متوقف شد. در سال 1911 طرزی انتشار سراج الاخبار را از سر گرفت و تا هفت سال و اندی انتشار آن را ادامه داد. آن چه که سراج الاخبار را با ارزش می کند محتویاتی بود که به صلاحدید طرزی در آن منتشر می شد. محتویاتی که انتشار این نشریه را به نقطه عطفی در تاریخ مطبوعات افغانستان مبدل کرد. بسیاری از مقالات و مطالب سراج الاخبار را طرزی شخصا تهیه می کرد. مقالاتی که در آن طرزی ادبیات اروپا را برای نخستین بار به مردم افغانستان می شناساند و اولین مطالب پیرامون داستان نویسی و مخصوصا رمان به قلم طرزی در سراج الاخبار منتشر شد. طرزی در این مطالب از ضرورت رمان حرف زد و بعد چند رمان معروف ژول ورن، نویسنده معروف فرانسوی را نیز به زبان فارسی دری ترجمه کرد. زبان و زبان شناسی هم از دیگر مواردی بود که طرزی در سراج الاخبار به اهمیت آن ها اشاره داشت و مقالاتی نیز در باب زبان و اصلاح زبان منتشر نمود.

سوای از مسائل فوق، سراج الاخبار نخستین رسانه ای بود که اندیشه ها و واژگان جدید را وارد زبان فارسی دری افغانستان می کرد. برای اولین بار اخبار جنگ جهانی اول در این نشریه منعکس شدند و کشفیات و اختراعات جدید هم در آن منتشر می شدند. طرزی با ترجمه بسیاری از آثار غربی و نگارش مقالات سیاسی، اجتماعی، ادبی و ... در ادبیات فارسی دری افغانستان دگرگونی های شگرفی ایجاد کرد و عملا ادبیات در افغانستان بعد از طرزی متحول شد که به هیچ عنوان با دوران قبل از طرزی قابل مقایسه نبود. در کنار این ها بسیاری هستند که طرزی را از بنیان گذاران تئاتر معاصر در افغانستان نامیده اند، چرا که بسیاری از نمایشنامه های معروف آن روزگار به دست طرزی ترجمه شد.

از منظر سیاسی طرزی در سراج الاخبار بنیان های آزادیخواهانه، ملی گرایانه و پان اسلامیستی را ترویج می کرد که این همانگونه که گفته شد ناشی از تاثیرات سید جمال الدین بر شخص او بوده است.

سراج الاخبار سوای از اینکه یک نشریه بود، به محلی برای اجتماع فرهیختگان و روشنفکران نیز تبدیل شد ه بود، چنان که به غیر از طرزی نویسندگان دیگری همچون عبدالهادی داوی، عبدالرحمان لودین، عبدالغنی مستغنی و ... نیز بودند که در سراج الاخبار قلم می زدند.



دیگر آثار طرزی

در کل از طرزی بیست و پنج اثر کتابی و نزدیک به پانصد مقاله علمی به جای مانده است که برخی از آن ها هرگز فرصت چاپ و نشر پیدا نکردند و هم اکنون در نزد خاندان طرزی موجود می باشند. با وجود این از مهم ترین آثار طرزی می توان به گزیده اشعار غلام محمد طرزی، سیاستنامه، از هر دهان سخنی و از هر چمن سمنی، روضه حکیم، سوانح، دیدنی ها و شنیدنی ها، محمود نامه، مطالعات صحیحه و مجموعه غزلیات اشاره داشت. او در کنار نگارش آثار فوق مترجم فعالی نیز بودو کتاب هایی همچون سیاحت در جو هوا، بیست هزار فرسخ سیاحت در زیر بحر، جزیره پنهان، اخلاقیات و مجموعه پنج جلدی جنگ روسیه و جاپان را نیز ترجمه کرد.



طرزی پس از سراج الاخبار

طرزی در سال 1918 از ادامه انتشار سراج الاخبار باز ماند و دلیل آن هم روی آوردن به فعالیت های رسمی – اجرایی بود که ظاهرا او در آن سال عهده دار وزارت خارجه دولت امان الله خان شده بود. البته طرزی مدتی را هم در فرانسه به عنوان سفیر افغانستان به خدمت مشغول بود و از دستاوردهای آن دوره می توان به انعقاد قراردادهایی همچون تاسیس لیسه استقلال، اعزام محصل به فرانسه، اعزام یک گروه باستان شناسی از فرانسه به افغانستان و ... اشاره کرد.

تاسیس وزارت خارجه، شناساندن افغانستان به مجامع بین المللی، برقراری نظام حزبی و انتخابات پارلمانی بخشی از عملکردها و پیشنهادات او در قامت وزیر امور خارجه دولت کبرای افغانستان بود که البته با شورش حبیب الله سقازاده ناقص و ناتمام ماند. با افول دولت امانی و آغاز حکومت سقوی در افغانستان محمود طرزی به مرگ محکوم شد ولی او از افغانستان گریخت و به ایران آمد و سپس به ترکیه رفت و در آن جا بود که درگذشت
سیف الله فضل

از کتابخانۀ:

سیف الله فضل

نویسنده:

خبرگزاری صدای افغان(آوا)












| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us