څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US

نظری به دورهٔ قبل از تاریخ افغانستان


به اصطلاح مورخان دورهٔ که انسان به کشف خط موفق شده بود، دورهٔ قبل از تاریخ PRE-HISTORI نامیده میشود. و بعد از آن که رسم الخط ظهورکرده عصر تاریخی است. ولی شرط این است که آثار باقیمانده مخطوط اقوام قدیم خوانده شده باشد، و چون خطوطی تاکنون موجود است که خوانده نشده، بنابرین آنرا مربوط دوره های قبل از تاریخ دانند و اگر وقتی خوانده شوند داخل مرحلۀ تاریخی خواهند شد.و عمومآ دوره های تاریخی ممالک شرق را در حدود ٢۵۰۰سال قبل از میلاد دانسته اند،زیرا رسم الخط های مصر و بین النهرین که خوانده شده اند همین قدر عمر دارند ،ولی خطوط مکشوفهٔ موهنجودیرو در سند و هرپه تا اکنون خوانده نشده ،و داخل مرحلهٔ تاریخی نباشند.
در افغانستان کاوشهای آثار قبل التاریخ از سنه ۱٩٣۶م بوسیلهٔ هیئت های علمی اروپائی آغاز شده ،و در نتیجه آثار دوره های قبل التاریخی حجر بدست امد. که مربوط به دورهٔ سوم استعمال سنگ یعنی سنگ صیقلی و استعمال ظروف گلی و فلز است ،که آنرا دورهٔ کلکولی تیک گویند.
از کاوشهای علمی چنین نتیجه بدست میاید : که در حدود ۶۰۰۰سال قبل در خاک های افغانستان و سرزمین های مجاور آن انسانها مدنیتی داشتند. زیرا در منطقه انو نزدیک مرو آثار استعمال مس در همان اوقات کشف شده است.
آثار دوره های قبل تاریخی را در جوار افغانستان درین موارد یافته اند:

(۱)هرپه در پنجاب:
یعنی میدان شرقی جبال افغانستان ،که در آن آثار شهر آبادانی دیده میشود.
(٢)موهن جودیرو:
در سند سرزمین جنوب شرقی افغانستان که در آن آثار شهر و کوچه و بازار و حتی آبروهای پخته و در هر کوچه خاکدان کوچک خشتی پخته برای مواد فضله هم دیده میشود.

در این شهر قدیم مجسمه های ربة النوع مادر و ظروف گلی پخته و انواع زیور های طلاء و نقره و فلزات دیگر با نمونه های صنعتی و بنان فلزی آن عصر بدست امده ،که در موزهٔ مربوط همان شهر قدیم محفوظ است. و از نفایس آثار آن مجسمه های کوچک عاجی فیل و نقش های گاو های قوی هیکل است که بر برخی از آن نقوش حروف و خط نیز دیده میشود، ولی تاکنون به خواندن این خط موفق نشده اند.
مدنیت قبل از تاریخ وادی سند که در شرق افغانستان بین هرپه و موهن جودیرو پهن شده بود بطور متحدالشکل و یک نواخت در طول یک هزار میل (چهار برابر ساخت تمدن بابل و دو برابر پهنایی تمدن مصر)وجود داشت که مشابهت تام در طرز تعمیر ابیه و ساختمان ظروف گلی و اسباب و وسایل کار آن مشهور است. و از آن نتیجه گرفته اند: که این مدنیت در سرتاسر وادی سند در شرق خاک افغانستان گسترده شده و دو شهر هرپه و موهن جودیرو پایتخت های شمال و جنوبی آن بوده اند، و روابطی با تمدن های خاکهای غربی تا سرزمین بابل داشته اند. و حتی در حدود٢۰۰۰سال قبل از میلاد در بابل محلی از تاجران هندی موجود بود ، از اثار که در حفریات بین النهرین یافته اند پدید میاید، که مردم وادی سند ارقام اعشاری و وزن و پیمانه ها را میشناختند. از آثار شهریکه در هرپه پدید آمده آشکار است که طبقه عیان در خانه های دو طبقه زنده گی داشته و اغلب مساکن ایشان دارای چاه آب و حمام و انبار زیر زمینی بود.
در حالیکه طبقه عامه و کارگران و صنعت گران ،منازل کوچک دو اطاقی داشتند ،که هر منزل توسط حیات کوچکی از دیگر مجزا میشد و شهر های این مردم قبل التاریخ، قلاع متعددی نزدیک خود داشت، که غالبأ انبار خانه های غله بود.
خرابه های که از آخرین مراحل تمدن هرپه نماینده گی می کند ،حاکی از فقر و انحطاط سکنهٔ آن میباشد که بیشتر خانه ها بصورت مغاره درآمده و ساختمان شهر ها که نظم و ترتیبی داشت به کلی بهم بر خورده است.و از این اوضاع چنین نتیجه گرفته اند: که بر مردمان این مساکن هجوم های آریائیان غربی آغاز یافته و مدنیت ایشان را منحط ساخته بود. اگر چه الفبای نوشته های هرپه خوانده نشده، ولی ثابت است که این رسم الخط، بدورهٔ قبل از مهاجرت آریایی تعلق داشته است.
ارابه های که بوسیله اسپ کشیده میشدند مربوط به مردمی بود که به زبان های هندواروپایی تکلم میکردند، ولی گردونه های مردم

موهن جودیرو هرپه را گاو های قوی هیکل دارای ساختمان سنبردراز می کشیدند و اشکال این گاوان زیبا و سودمند بر مواهیر و آثار مکشوفه ی موهن جودیرو منقوش است. (عکس نمبر ۱-٢)
(٢)این سلسله مدنیت مشابه در جنوب افغانستان در نال و جاله وان ولورلانی بلوچستان و نیز در ناد علی سیستان و برخی از مواقع جنوبی ایران به نظر می آید ،که سلسله آن تا بین النهرین هم رسیده و مربوط است به مردمی که پیش از هجرت آریایان در ان مناطق سکونت داشته اند. و چون در آثار قدیمه ایشان مجسمه های مشابه ربة النوع مادر بدست می آید. بنابرین ممکن است دین و عقاید و فرهنگ مشابهی داشته باشند. اثار که از یک تپه قبل التاریخ در چند میلی شمال غربی کویته بلوچستان در قلعه گل محمد یافته اند، دلالت دارد بر اینکه باشنده گان قدیم این سرزمین هنوز ساختن ظروف سفالین را نمیدانستند و از کارد های سنگی، و سوزن های استخوانی و اوزار شبیه به نیزه های نوک دار کار می گرفتند و ساختن ابنیه و منازل نیز رواجی نداشت و مردم دام پرور کوچکی بوده اند، و درازمنه مابعد ظروف سفالین و ابنیه را ساخته اند، که باستان شناسان آنرا "ظروف وادی ژوب "گویند، و بر آن برخی از حروف و اشکال هندسی و تصاویر آهو و گاو کوهان دار بنظر می آید.و در منازل ایشان استخوان های بز فراوان دیده میشود، که بر کثرت گوشت خواری ایشان دلالت دارد ،و هاونهای سنگی برای کوبیدن غله داشته اند، در حال که اوزار آهنین در آثار مکشوفه این عصر به نظر نمی آیند. و اشکال شبیه به T-A-W-Vبر برخی از ظروف سفالین دیده میشوند که نظایر آن جای دیگری به نظر نیامده و بنابرین باستان شناسان در شناسایی آن تا اکنون خاموش اند و عمر این مدنیت قدیم را در حدود شش هزار سال تخمین کرده اند.
همچنین دامنه همین مدنیت قبل التاریخ هرپه تا جزیره نمای کچه هندوستان هم کشیده شده و در سالهای۱٩۵۴-۱٩۶۵م آثاری را از تپه های متعتد آنجا یافته اند ،که با آثار مدنیت هرپه شباهت تام دارند و این ساحهٔ کشفیات در جنوب شهر راجکوت واقع است.
اما در خاک افغانستان تا کنون چند موقع مهم قبل تاریخی کشف و مطالعه شده:
۱- سر اورل ستین و موسیو گیر شمن و هاکن در ناد علی و زرنج سیستان در قلعه کنک و سروتار در سنه ۱٩٣۶م حفریات از آن ظروف سنگی و انواع اسلحه و تیر ها و تیگر های مزین و ملون گوشواره های سیمین ،و اشیای استخوانی کشف شده.و علماء آنرا مشابه به آثار انو در مرو ،وآثار مکشوفه کاشان در غرب ،و آثار

وادی سند دانسته اند و از ان چنین نتیجه میگیرند ،که صحنهٔ بزرگ این دوره مدنیت انسانی از وادی سند تا وادی نیل- به شمول افغانستان- وسعت داشت.
موسیو گیرشمن در تپه سرخ داغ که سی متر بلندی دارد.تا عمق۱٢متر کاوش کرد و آثار مدنیت یک هزار سال قبل از میلاد را یافت ،وی گوید اگر بیست و یک متر دیگر را هم بکاوند ممکن است آثار چهار هزار سال پیش از میلاد را که مقارن با مدنیت های قدیم و وادی سند- بین النهرین- مصر باشد بدست آرند.و در این سرزمین چنین تپه های باستانی فراوانند.
٢- در کاوشهای قبل تاریخی که تا کنون به عمل آمده در وادی ارغنداب و پنجوایی غرب قندهار در مغارهٔ کوه بدوان و تپهٔ دمراسی نیز آثار قبل التاریخ کشف شده،که ربطی با مدنیت پیش از تاریخ وادی سند و پنجاب و سرزمین بلوچ دارد،و مجسمه های ربة النوع مادر بدست آمده است.
در تپه موندی گک ۶۶کیلو متری شمال غرب قندهار در سنه ۱٣۴۴ش کاوشهای علمی به عمل آمد.که آثار مدنیت قبل التاریخی پنج هزار سال پیش را در وادی ارغنداب نماینده گی میکند و علماء گویند که وادی کشک نخود غرب قندهار که حالا بایر است. در زمان سه هزار سال قبل از دریایی کشک نخود که اکنون خشک شده،سیراب میشد و سر سبز بود.
این تپه که از آخرین عصر مسکون بودن آن سه هزار سال گذشته در نتیجه حوادث جوی اکنون شکل مخروطی دارد،و بر سر راهی واقع بود ،که گذرگاه مردمان وادی هرات و فراه و ماورای هلمند به وادی رخد (ارغنداب) و وادی پشین و سند بود و همچنین به وادی ترنگ و غزنه و حوالی جنوب هند و کش می رسید،یعنی وادی هلمند را با وادی ارغنداب و ترنگ وصل میکرد.
تپه موندی گک پانزده مرحله آبادی را از اواخر هزاره چهارم تا آغاز هزارهٔ اول ق،م گذرانیده و در مرحلهٔ آخر و بالایی آن انبار خانه- های غله بوده ،که دیوار های پخسه یی داشت. و محل انبار غله به شکل محوطه مستطیل بود. که با وجود کوچکی با انبار خانه های آثار مکشوفه هرپه شباهت تام دارد و در طبقات تحتانی آن اطاق های حفظ چارپایان بوده است. چون ابنیهٔ انبار خانه از سه طبقه مختلف تپهٔ مذکور برامده ،بنابرین میگویند که این انبار خانه ها در ازمنه مختلف مورد استعمال انسانان آنوقت بود.
در طبقات فوقانی ،اطاق کوچک برای نگهبانان انبار خانه دیده

میشود که مقداری ظروف سفالین و پیکان های سنگی و مفرغی وفلاخن و گلوله های گلی فلاخن در ان کشف شده و از آن ظاهر است که نگهبانان انبار خانه ،این وسایل دفاعی را برای حفاظت آن به کار میبردند ،و عمر این آلات دفاعی در حدود سه هزار سال قبل از این تعیین شده است.
قبل از بنا های انبار خانه های غله،خانه های سقف دار از سنگ های مکعب در آن بنا شده،و در قسمت شمالی آن ابنیه آجری موجود است.
در قسمت جلو حیاط وسیعی است که اطراف آنرا اطاق های کوچک متعدد فرا گرفته و آثار قصر بزرگ هم نمایان است که از خشت خام به شکل نیمه مخروطی با ستونهای عظیم خشتی که نقش و نگار و رنگامیزی سپید هم دارد بنا یافته و امروز هم این ستون های دورنمایی خارجی آن با عظمت بنظر میاید و در این بنای بزرگ چاقوی مفرغی دسته استخوانی و پارچه های قشنگ تیکر و یک یک مجسمه شکسته ربة النوع خیر و برکت ادیتا (مادر)که شباهت تام با مجسمه های مکشوفه از بلوچستان و سند دارد،با انواع اسلحه کشف شده است.
در تپه های دیگر علایم مساکن مردم موجود است که تپهٔ سابق- الذکر معبد ایشان بود ،و درین ابنیه آثار مطبخ با اسباب آن ،و یک مقدار زیاد هاون و دستهٔ آن بدست آمده که با احتمال غالب دکان ادویه فروشی باشد ،در اطاق های دیگر تنور از خشت پخته و پیکان های نیمه کاره دیده میشود.
پشت بام اغلب خانه ها نشیب دار بوده و در دیوار های خارجی پیکان های مستعمل و سر نیزه های مسین گذاشته شده ،و در قبرستان مربوط این بنا ها هفت اسکلیت در یک قبر پیدا شده است.
طبقات مختلف تپهٔ موندی گک از پاین به بالا چنین است: از روی زمین به بالا تا نه طبقه آثار زنده گانی نیمه کوچی دیده میشود. و از روی آن میتوان گفت که مدت ساکنان اولیه آن مردمان مالدار نیمه کوچی بوده و ابنیه منازل ایشان هم پخسه یی بود بعد از این خشت های خام تا سه طبقه وسیلهٔ بناست ،که ظروف سفالین ایشان هم در طبقات پاین ساده و ابتدایی بوده ،و پس از ان ظروف تیکری زیباتر و بهتر میشود تا که ظروف منقوش گلی ظاهر میگردد و روی جام های پایه دار اشکال حیوانات و پرنده گان و گل ها و قوچ دارای شاخ های بلند و کبک زرین و فیل مرغ و برگهای عشق پیچان دیده میشود.این ظروف گلی منقوش از طبقه هشتم به بعد فراوان است که با ظروف مکشوفه حدود کویته شباهت دارند. فلزات مفرغ و مس از طبقه شش آغاز میشود.و هنگام که زغال های طبقه پنجم را به طریقه کار ۱۴٧مورد تحقیق قرار داده اند.
تاریخ این طبعه را در حدود٢۶٢۵ق،م تعیین کرده اند ،و به قول موسیوکزال متخصص ادوار قبل التاریخ این تپه از پنج هزار سال بیشتر عمر دارد،و بنابرین از موهنجودیرو سند کهن تر خواهد بود. (عکس نمبر ٣-۴).
٣- در طرف شمال افغانستان نیز آثار مدنیت قبل تاریخی کشف شده: به این معنی که در گوشه غربی شمالی آن در انوی مرو آثار و علایم مدنیت قبل تاریخ بدست امده ،و همین طور در گوشه شمال شرقی افغانستان بقایایی آثار تاریخی موجود است ،که در اکتوبر ۱۹۶۲م به وسیلهٔ باستان شناسان ایتالوی کشف شد.
صحرای هزارسم در نشیب های شمالی هندوکش با ارتفاع ۳۳۰۰ فت شمال غرب سمنگان به طول ۱۶ کیلو متر واقع است که در زمان قدیم هم راه هند و کابل و بغلان و قندوز و بدخشان و چین از همین وادی میگذشت و در اینجاست که مغاره های طبیعی در صخره های کوه واقعست ،که مسکن انسان قدیم بود. و از آن ادوات چقماقی سنگی و سنگ های تراشیده زیاد کشف شده و برخی ابنیهٔ آن هم به زمانی تعلق میگیرد،که انسان خارج از صخره ها و مغاره ها به سر میبورد ،و دیوار های بی پیرایه ابتدایی را به بلندی۲۰/۱ساخته اند که در آن بلاک های تعمیر ۲۰تا۳۷متر هم به نظر می آید و تمام این تعمیرات ۳۳۵ هکتار ساحه را در بر میگیرد.
و اثار آبرسانی از دریایی هزارسم با دیوار ۱۲۵ متری کنارهٔ کانال آب هم نمایان است.
در مغاره های صخره های اینجا اطاقهای مثلث نما با طاقچه های کلان دیده میشود .که درون آن چوکی ها از سنگ تراشیده شده و سه گوشه دارد و برای ساختن دیوار ها از تخته سنگها کار گرفته اند،و آثار آتشدان ها هم در آن نمایان است.
در مغاره های هزارسم اشکال و رسم های منقوره به نظر می آید که به گفتهٔ راپور نویس هیئت باستان شناسی ایتالوی چنین اشکال در آثار قبل التاریخ اروپای غربی هم دیده میشود. ولی اشکال آثار هزارسم چهار قسم اند: اول اشکال انسانی ،دوم دست های رسم شده ،سوم اشکال حیوانات ،چهارم اختلاط اشکال مختلف که معنی آن هم فهمیده نمیشود. (عکس نمبر۵-۶)
علمای از منهٔ قبل التاریخ این اشکال مغاره های هزارسم را با آنچه در هسپانیا و ایتالیا و سویس و آیرلیند یافته اند ،تقارن و تشبیه میدهند و از آن نتیجه میگیرند که ترسیم چنین اشکال دراز منه قبل التاریخ بین انسانهای آن اوقات رواج داشته. مثلا یکی از مغاره هزارسم شکن سماورقی است که نصف دایره را تشکیل داده
و یک خط عمودی آنرا قطع کرده است. و مراداران پیکر انسانیست که بازو ها و ستون فقرات او نمایش داد شده و مشابه اشکالیست که در بقایای آثار قبل از تاریخ هسپانیا و ایتالیا و آیرلیند هم بنظر می آیند بدین طور: (عکس نمبر٧).
این و اشکال مشابه در آثار هزارسم فراوان است،که نظایر آن را در اشکال باقیه آثار باستانی قبل تاریخی اروپا نشان توان داد.
در دورهٔ قبل تاریخی کلکولی تیک و استعمال سنگ صیقلی اهمیت لاجورد بدخشان نیزدر خور ذکر است. زیرا در آثار قدیم مکشوفه از تپهٔ- سیالک کاشان و سرزمین سومر و بین النهرین و مقبرهٔ توتن خانم فرعون مصر و نیز در عیلام نمونه های مختلف سنگ لاجورد پیدا شده و میرساند که شش هزار سال قبل از این سنگ لاجورد بدخشان شهرت داشت و استعمال آن تا مصر هم رسیده بود.و مردم این سرزمین رابطهٔ مدنی قدیمی با ممالک دیگر شرقی و غربی داشتند
سیف الله فضل

از کتابخانۀ:

سیف الله فضل

نویسنده:

علامه عبدالحی حبیبی











| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us