څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US

تصوف او عرفان



بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله وکفی واالصلوة والسالم علی عباده الذین اصطفی امابعدمحرتمومسلامنانووروڼولکه څرنګه چی تاسی
وینۍ چی پراسالم اومسلامنانوباندی له هره طرفه دانکاراواعرتاض الری په موجوده دورکښی راخالصی سویدی په
المی علومومغزدۍ اوهمدارنګه اولیاءالله هم همدې ابتال کښی علم طریقت اوتصوف کو م چی داسالم اوداس
راشکیل سویدی کوم چی الله ته دورتیرواومقربوبندګانوله جملې څخه څلرمه برخه ده چی نبیان صدیقان
شهداءاوصالحین دی کوم چی الله پاک ددوئ په باره کښی فرمایلی دی ،فاولئک مع الذین انعم الله علیهم من
والصالحین، ځکه چی له یوې خواتصوف ،طریقت اواولیاءالله تش په نامه پیران النبیین والصدیقین والشهداء
اومریدان کوم چی په باطن کښی ټګان اودطریقت اوداولیاؤدښمنان دی بدنامه وی لکه چی دهمدغسی ټګانوپه
باره کښی مادابیت ویلی دۍ،
منان بډه،اوله بلی خوادڅلورومذهبودښاذکاردلطائفوکه ظاهره بل ته ښه یې،په ګیډه کښی رسی خفی اخفی وهی په
وهابیان وغیره پرطریقت اوپرولیانودخدای پاک کوم چی موالنا رومی ددوئ په شان کښی فرمايې،
اولیا راهست قدرت ازاله، تیرجسته بازګرداندزراه،
بینواپه دقسم قسم طعنونه وایې اوله بیحیایې څخه ډکی خربی دتصوف اودولیانوپه شان کښی کوی موږیوځل په خوا
ویب سائټ کښی دتصوف اوعرفان لړۍ پیل کړی وه خوله بده مرغه څه عوارض ووچی دالړۍ پاته سوه اوبیامحرتم
خالد هادی حیدری صاحب دمتدینومسلامنانوپه خواهش موږته داخربه عرض کړه چی دالړۍ بیرته پیل
اءالله په دې سلسله کښی به داسیکړونودادۍ ستاسی مسلامنانووروڼودنفع په خاطرمودالړۍ پیل کړه چی ان ش
موادووینۍ چی نه به سرتګولیدلی اونه به غوږواوریدلی اونه به چاپه خوب کښی لیدلی وی خواول دتصوف
داهدافوپه اړه معلومات درکوم ځکه چی دیوشی دحسن اودقبح دپیژندلویوه الردهغه شی دهدف پیژندل
ودتصوف اوعرفان اودطریقت هدف دانسان تخلیه اوتحلیه ده دی،محرتمومسلامنوپه اجاملی ډول چی درته ووایم ن
یعنی دانسان وجوداوباطن له بدواخالقوڅخه لکه حسد،بغض،بخل،ریا،کرب،عجب وغیره څخه پاکول اودارنګه
دانسان وجوداوباطن په ښواخالقورسه لکه اخالص،تواضع،حسن نیت ،له خالق اومخلوق رسه صحیح تعلق ،وغیره
.ه تفصیلی ډول ئې دنومونی په توګه ځینی مهم هدفونه درته ذکرکومښائسته کول دی اوپ
: د تصوف اوعرفان له تفصيلی اهدافو څخه لومړئ هدف
محرتمو وروڼو! د طريقت او د تصوف له تحلييل او مفصلو اهدافو څخه ړومبنئ هدف دادئ چي د انسان د زړه
رب کړو چي د انسان د زړه اصالح د رشيعت له نظره په اصالح وکړي . نو دلته په کارده چي اول په دې ځانونه خ
څونه اندازه کښي مهم او رضوري کار دئ . د دې لپاره چي د تصوف او طريقت د شان عظمت او فيض او برکت
ښه راته واضح يس ،

ي ښمحرتمووروڼو داسالم پيغمرب په يوه مبارک حديث کښي چي امام بخاري ئې د صحيح بخاري په کتاب االميان ک
کښي روايت کړيدئ ( فر ماييل دي : ااَل اِن يف الجسِد "أخذالحالل وترک الشبهات "، او امام مسلم ئې په باب
ُمضَغة اَِذا صلحْت َصلَح َالجسد کُله و اِذا فسدت فسَدالجسد کله ااََل و هي القلُب . يعني خربدار اوسۍ په دې چي
کله چي دا غوښه سمه يس نو ټول بدن سميږي ، او که دا غوښه بې شکه په بدن کښي د انسان يوه ټوټه غوښه ده
فاسده او خرابه سوه نو ټول بدن فاسد او خراب ګرځي خربدار ! دا ټوټه غوښه د انسان له زړه څخه عبارت ده . په
مه سدې مبارک حديث کښي د اسالم پيغمرب د زړه په باب و انسانانو ته عموما ، او و مسلامنانو ته خصوصا دوه ق
تعليم ورکړئ دئ : اول دا تعليم چي د انسان زړه هم سميږي او هم خرابيږي . دوهم دا تعليم چي د انسان نور ټول
بدن او دارنګه د بدن ټول أعضاء په سموايل او په خرابوايل کي د انسان دزړه تابع دي ، که زړه سم وو نو ټول بدن
. ه ئې خراب ويبه ئې سم وي ، او که زړه خراب وو نو ټول بدن ب
دارنګه په يوه بل مبارک حديث کښي چي په مشکوة رشيف کښي ئې ذکر راغلئ دئ داسالم پيغمرب فرماييل دي :
حاب زنګ نييس ، په اص "حديد "بې شکه دغه زړونه د انسانانو په دې ډول زنګ نييس لکه څنګه چي اُوسپينه
ائ دخدائ رسوله ! دغه زړونه چي زنګن يس يعني د کرامو کښي يوه سړي له ده مبارک څخه پوښتنه وکړه چي
ګناهونو او رذيلو اخالقو په وجه نو بیا به په کوم يش رسه دغه زنګن زړونه بريته صفا کيږی ؟ د اسالم پيغمرب په
. جواب کښي ورته وفرمايل : چي د مرګ په ډيره يادونه رسه ، او په تالوت دقران کريم رسه
حديث کښي چي په مشکوة رشيف کښي ئې روايت سوئ دئ ، حرضت محمد )صلی الله دارنګه په يوه بل مبارک
جل جالله "عليه وسلم( فرماييل دي : خربدار ! هريش لره يو صفاکونکئ سته او د انسانانو د زړو صفاکوونکئ د الله
بت نوطريقې استاذان په اول "نقشبنديې "ذکر دئ . همدا سبب دئ چي د طريقت په سلسلو کښي د "
ه په مثنوي رشيف کښي پ "جالل الدين رومي رحمه الله "کښي و مريد ته د قلبي ذکر وظيفه ورکوي ، موالنا
: دې ارتباط دايس فرماييل دي
آئينه کز زنګ و آاليش جدا است پر شعاع ِ نوِر خورشيِد خدا است
جل "و جال او پاکه وي نو هغه به د الله يعني دکوم انسان چي د زړه هنداره له زنګو څخه د بدو اخالقو او اعامل
. له تجلياتو او أنوارو څخه ډکه وي "جالله
ومن الله التوفيق

محرتمو وروڼو دتصوف او عرفان په تريه برخه کي موږ وتايس ته دطريقت ړومبنۍ هدف چي عبارت دۍ له اصالح
٠ع کوو څخه دزړه بيان کړ ، اوس د طريقت د دوهم هدف او غرض په بیان رشو
د طريقت دوهم هدف دادئ چي له انسان څخه په اعاملو کي دنيت خرايب لريي يس او انسان په ټولو اعاملو کي
دښه نيت خاوند وګرځي په دې ډول چي انسان هر رشعي عبادت او عمل کوي نوپه هغه نيت رسه يې وکړي کوم
ی بزرګانودطریقت اورشیعت ذکرکړی دی چی همدغه عبادت او عمل دهغه تقاضا کوي قدرمنووروڼولکه څنګه چ
چی طریقت درشيعت خادم دۍ په حاق دواقع اونفس االمرکښی همدغسی خربه ده ځکه هرحکم چی رشیعت
صادرکړی وی نوتصوف اوطریقت په دې باره کښی زیارایستلی اوباسی یی چی مسلامن دهغه حکم وداسی عملی
ی ددې یوه بیلګه په ړومبۍ برخه کښی دتصوف اوعرفان کولوته چمتوکړی چی په اعلی درجه عملی کول وی،چ
تیره سوه اودوهمه بیلګه یې داده په دې برخه کښی وتاسی ته ترتحقیق الندی ده په خالصه ډول بایدووایم چی
رشیعت پردې خربه باندی په اخیره درجه کښی تاکیداوټینګارکړیدۍ چی مسلامن چی هررشعی عمل کوی
ه نیت صحیح وی اوبا الفرض که یومسلامن یورشعی عمل په فاسدنیت رسه وکړی نورضوربه په هغه کښی د د
نوعمل یې باطل دۍ اوودته به ددغه فسادجزا هم ورکړه کیږی مطلب درشیعت له نظره په اعاملو کښي د نيت ښه
نديوالئ په اول قدم کښي رضوري ګڼل سويدئ ، او د عمل او عبادت ثواب او صحت الله جل جالله پر نيت با
موقوف ګرځولئ دئ ،لکه چی داسالم پيغمرب په يوه متفق عليه حديث کښي فرماييل دي ) امنااالعامل بالنيات
وامنالکل امرء مانوی ( يعني بې شکه خاص دا خربه ده چي عملونه تر نيتو پوري تړيل دي ، او هرسړي لره به هغه
په دې سبب د اسالم پيغمرب وخلګو ته وفرمايه دغه مبارک حديث ٠شئ پالس ورځي کوم چي ده يې نيت کړئ وي
چي يو نفر چي د>مهاجر ام قيس په نامه ياد سوئ دئ په مکه رشيفه کښي ويوې ښځي ته چي په ام قيس رسه
مشهوره وه راغئ او ورته يې وويل چي له ما رسه نکاح وکړه ! هغې ورته وويل : چي زه له مکي څخه ومدينې ته په
ه ته هم هجرت رارسه کوې نو بيا زه هم نکاح در رسه کوم ، نوبيا دغه سړئ هم و مدينې ته په هجرت روانه يم نو ک
هجرت راغئ خو په دې نيت چي دغه ښځه الس ته راويل ، نو کله چي د اسالم پيغمرب له دغه حاله څه خرب نو يې
دچاکه هجرت وخدائ دغه مبارک حديث وفرمايو ، په دې مبارک حديث کښي دا مضمون هم راغلئ دئ چي نو
او ورسول ته وو نو دخدائ او د رسول په نزد هم دده هجرت و خدائ او رسول ته بلل کيږي او هجرت يې مقبول
دئ ، او د چا چي هجرت و دنيا ته وو چي حاصله يې کړي ، او يا يې و ښځي ته وو چي په نکا ح ئې کړي ، يعني په
و دخدائ په نزد دده دغه هجرت وهغه يش ته بلل کيږي کوم چي هجرت کښي يې نيت د دنيا يا د ښځي کړيوو ن
٠ده يې نيت کړئ وي او په الهي در بار کښي کوم ارزښت او مقبوليت نه لري
محرتمو وروڼو ! ځموږ د امام اعظم رحمه الله د مذهب مطابق کوم اعامل چي اعامل مقصوده بلل کيږي دهغو
اعامل مقصوده لکه ملونځ ، روژه ٠پر صحيح نيت باندی موقوف دي صحت او په هغو عملو رسه ثواب ګټل دواړه
او کوم عملونه چي له مقصوده عملو څخه نه وي لکه اودس ، نو دهغوئ صحت پر نيت باندي ٠، زکات ، حج

او په يوه عمل کي چي د ډيرو ٠موقوف نه دئ ، او ثواب حاصلول د هغو عملو په ذريعه پر نيت باندی موقوف دئ
و نيت سړئ وکړي نو د هر نيت په بدل کي ثواب ورکيږي ، د مثال په ډول يو سړئ ومسجد ته ځي نو په دغه شيان
تګ کښي د جامعت د ملانځه نيت وکړي او دارنګه د مسلامنانو وروڼو دمالقات نيت وکړي ، اود مسلامنانو کليوالو
وکوي نو د دغو ټولو نيتو اجر او ثواب الله تعالی د جوړ او ناجوړ د پو ښتني نيت وکړي ، او دارنګه نور ښه نيتونه
ورکوي ، او که يواځي د جامعت د ملانځه نيت وکوي نو بيا يواځي د جامعت د ملانځه د نيت ثواب ور کول کيږي
په هر حال په طريقت کښي د طريقت د استاذانو دوهم هدف دادئ چي مسلامنان له فاسدو ، او خرابو نيتو څخه ٠
د اسالم پيغمرب ٠و په ټولو طاعتو ، عبادتو ، او عملو کښي د صفا او ښه پاک نيت خاوندان وګرځي وژغورل يس ا
په رشيعت ٠فرماييل دي : نيت املؤمن خري من عمله يعني د مومن او مسلامن سړي نيت دده تر عمل بهرت دئ
وي ايس نيت او اراده راوګرځکښي دا مسئله هم سته چي که يو بې وسه مفلس سړئ په زړه کښي په ټينګه رسه د
چي کاشکي ما يو ارب روپۍ درلودالئ او دغه ټويل مي دخدائ د رضا لپاره رصف کړي وائ او دخدائ ج په نزد
دئ صادق وي په دغه نيت کښي نو الله پاک وده ته د هغومرو روپو چي دخدائ جل جال له لپاره رصيف کړائ يس
طريقت دوهم هدف دادۍ چی دحسن نیت په دايس رشافت رسه محرتمو د تصوف اوعرفان او ٠ثواب ورکوي
٠انسان رشافت مند وګرځوي کوم چی رشیعت وهغه ته ددونه زیات تاکیدپه نظررسه کتلی دی

محرتمو وروڼو دتصوف اوطریقت له عمده اومهمواهدافوڅخه دریم هدف دادۍ چی سالک اومریدودې ته هڅه
ه عمل کښی ئې راولی اوکله چی یوانسان دغه شپږقسمه مرابطې عملی وی چی په شپږقسمه مرابطومرشف سی اوپ
کړی نودی دالله په دغه حکم رسه ،چی یاایها الذین آمنوا ادخلوافی السلم کافة،مل کونکی وګرځېدئ اوکامل مومن
ه تاومسلامن ورڅخه جو ړسو دغه شپږ قسمه د مرابطې کومی چی بیان بې په راتلونکو برخوکښی ان شاء الله در
وضع کړي دي چي په مريدانو کښي دالله پا ک ویره اوله "رحمهم الله "راسی په دې خاطر د طريقت مشائخو
الله څخه ډارددوئ په زړونووکښی دغریزې قوې په شان راسخ وګرځی اودارنګه ئې دددغومرابطوپه وضع کښی
او قوه پيدا يس چي بيا دوۍ ودامقصددۍ چی په سبب دعملی کولوددغومرابطوپه سالکینوکښی د دې ملکه ،
يعني له نفيس ناروا خواهشاتو څخه په سهولت او اساين رسه "هوا"کوالئ يس چي خپل ځانونه او نفسونه له
وسايت ،ځکه لکه څرنګه چي له الله )جل جالله ( څخه ويره په انسان کښید دغو شپږ قسمه مرابطوپه وجه قوی
مه د مرابطې د عميل کيدو په صورت کښي انسان په ترک د هوا ، او په کیږی اوپیداکیږی ، دارنګه دغه شپږ قس
منع کولو د خپل ځان د نفس د ناروا خواهشاتو څخه موصوف ګرځوي ، او دغه دواړه صفتونه يعني خوف له الله
يڅخه او منع دنفس له هوا څخه ـــ هغه عظيم بنيادي صفتونه دي چي الله پاک َمدار د دخول د جنت ګرځويل د
، لکه الله )جل جالله ( چي فرماييل دي : }و أما َمن خاف َمقام ربه ونهی النفس عن الهوی ، فإن الجنة هي املأوی {
يعني هر څه چي هغه څوک دۍ چي ويريدلئ وي ــــ يعني په دنيا کښي ـــ له دريدو دده په حرشګاه کي لپاره د
له ناروا خواهش څخه نو بې شکه جنت خاص دده ، او منع کړئ يې وي ده نفس خپل"رَب "حساب د
. همداجنت ځائ د ورتللو دده دئ
په لغت او زبان د عربو کښي و سقوط يعني لويدو ته ويل کيږي ، او په رشيعت کښي "هوا "محرتمو وروڼو !
هوا ـــ ميالن ته د نفس ويل کيږي و يوه ناروا او نامناسبه کار ته ، و دغه ميالن د نفس ته ځکه هوا ويله کيږي چي
خه و ډير کښته او خسيس دغه راز دنفس ميالن چي يو څوک عميل کوي نو دغه څوک په دنيا کښي له لوړ مقام څ
فر "رحمه الله "مقام ته رالويږي ، او په آخرت کښي به د دوږخ په کندو کښي لويږي . حرضت ابو بکر ورّاق
ماييل دي : چي په د نيا کښي تر هوا خبيث شئ الله )جل جالله ( نه دئ پيدا کړئ . د اسالم پيغمرب په يوه مبارک
کړئ دئ ـــــ فرماييل دي : چي درې خويونه هالکونکي دي ، يعني که په حديث کښي ــــ چي بيهقي يې روايت
انسان کښي موجود يس نو انسان په دنيا او آخرت کي برباده وي ، د اسالم پيغمرب اول له دغو درو خويو څخه دا
ول له ترخوئ ذکړئ دئ چي انسان د نفس د هوا تابعداري کوي . د طريقت علاموو ترک د هوا ، او نفس را منع ک
رسه کولوڅخه د ناوړو خواهشاتودنفس درې قسمه کړئ دۍ : اول قسم دادئ چي انسان له هغو عقيدو څخه ځان
و سايت چي په ښکاره ډول له قرآين اياتو څخه ، او له نبوي أحاديثو ، او إجامع څخه مخالف وي ، دا هغه قسم ترک
بلل کيږي ، او که په انسان کښي دغه صفت مو "ي ُسن"د هوا او خواهش نفساين دئ چي ددې په وجه انسان
جود نه وي نو بيا دغه انسان يا شيعه ، يا وهايب ، يا سلفي ، اويا بل قسم مبتِدع بلل کيږي او سني نه ورته ويل کيږي

. او دوهم قسم ترک د هوا دادئ چي انسان په دې ډول وي چي دغه درې صفته په ده کښي موجود وي اول دا
ه کښي موجود وي چي کله دده په زړه کښي انديښنه د يوې ګناه پيدايس نو يف الحاله يې د خدائ صفت په د
تعالی حساب ورپياد يس ، او له دغي ګناه څخه منع و کړي . دوهم دا صفت په ده کښي موجود وي چي هر هغه
ي د نبي عليه السالم په شئ چي دهغه په روا وايل کښي و ده ته شک او شبهه پيدا يس نو هغه کار پريږدي ، چ
مبارکو حديثو کښي و دغه ته ترک د مشتبهاتو ويل سوئ دئ . دريم داصفت پکښي موجود وي چي له هر هغه
مباح او روا کار څخه هم ځان سايت چي له سړي رسه دا انديښنه پيدا کيږي چي که دغه کار وکړم نو خدائ
ه سم او اعلی قسم د ترک د هوا دادئ چي له انسان څخه نفساين ناخواسته د دې کار په وجه به په يوه نارواکار اخت
هوا پر مخ لريي يس ، په دې ډول چي دده او دده د نفس مطلب او مقصد هغه شئ و ګرځي کوم چي الله پاک په
إله ال "د "رايض کيږي ، او الله تعالی يې له ده څخه غواړي ، لپاره د حاصلولو د دغه مقام صوفيه رحمهم الله
ذکر په کرثت رسه تکراره وي ، ا و دغه مبارکه کلمه په شباروز کښي په زرهاوو واره وايې ، رسه له دې "اال الله
مالحظه په زړو کښي کوي . )مجدد "ال مقصود اال الله "چي د ويلو په وخت کښي د کلمې په معنی کښي د
مادام يف هوی نفسه فهو عبد نفسه مطيع الشيطان الف ثاين شيخ أحمد رسهندي رحمه الله (فرماييل دي : إن العبدَ
{ يعني بې شکه يو بنده چي تر څو پوري د نفس په هوا کښي را ګري وي نو دئ بنده د خپل نفس دئ ، او فرمانربداره
د شيطان دئ ، او دغه ډير لوئ دولت يعني ــــ چي لريي کول د هوی د نفس دي له ځان څخه په کامل ډول ـــ د
ه مخي هلته و انسان ته حاصليږي چي انسان په واليت خالصه او په فنا اکمله او په بقا اکمله رسه مرشف طريقت ل
وګرځي ،اوکله چي سالک او صويف په دغه مقام رسه مرشف يس ، نو دغه خصلتونه الله پاک دده نصيب کوي : اول
ه ته ورسيږي نو دده په سينه کښي هيڅ رضا په قضا د الله )جل جالله ( ، دوهم دا چي کوم تکليف او مشقت ود
تکليف او تنګي نه پيدا کيږي ،اوکه ددغه مصيبت دلريي کيدو لپاره دعا کوي نو له دې وجهي يې نه کوي چي له
دې مصيبت څخه دئ تکليف محسوسوي ، بلکه له دې وجهي يې کوي چي الله پاک د دعا په کولو او د عافيت په
کړئ دئ ، دريم دا چي په دغه مرتبه کښي صويف په اختيار رسه د الله تعالی بنده غوښتلو رسه و بندګانو ته امر
ګرځي لکه څنګه چي دئ بنده دئ دالله پاک په تسخري او په اسرتار رسه ، څلرم داچي په دغه وخت کښي شيطان
ړي ، يوه الر ورته پيدا ک دده د بې الري کولو لپاره هيڅ الر نه يس پيدا کوالئ ، مګر که په نادر او په شاذ ډول رسه
دا چي په دغه وخت ښي صويف د الله پا ک د دغه قول مصداق ګرځي چي : ) إن عبادي ليس لک عليهم ۵پنځم
يږي يعني سړئ ويل ک"رَُجل "سلطان و کفی بربک وکيال [ . شپږم دطريقت له مخي په دغه وخت کښي وده ته
چي ) شيخ اجل موالنا يعقوب چرخي رحمه الله ( فرماييل دي : ، ګواکي تر دې له مخه دغه سړئ ماشوم دئ ، لکه
۷چي بې شکه هيڅ يو سړئ د سړو و درجې ته نه رسيږي تر څو چي د نفس له هوی څخه خالص نه يس .، اوم
داچي په دغه وخت کښي بنده حقيقي مؤمن ګرځي ، لکه چي د اسالم پيغمرب په يوه حديث کښي ـــــ چي امام
ح السنة کښي روايت کړيدئ ،ا و امام نووي په خپل اربعني کښي وييل دي چي دا صحيح حديث بَغوي ئې په رش

يعني نه يس ګرځيدالئ حقيقي مؤمن "دئ ــــــ فرماييل دي : ال يؤمن أحدکم حتی يکوُن هواه تَبَعا لاِم جئُت به
يدئ ما ، يعني د خدائ له لوريهيڅ يو له تايس تر هغه پوري چي يس خواهش د نفس دده تابع دهغه چي راتګ کړ

محرتمووروڼو ! په دریمه برخه کښی موږدشپږقسمه مرابطوذکرکړی ؤاوس ئې تفصیل درته کوم خوپه دې برخه
کښی دمرابطې داول قسم کوم چی مشارطه ورته ویله کیږی تفصیل کوم خوړومبی ودؤوخربوته فهم وکړۍ، اوله
نه دي نوپه هغوۍ کښي ترټولو ډیرمهم هدف دغه شپږ قسمه خربداده چي دطریقت اودتصوف چي کوم هدفو
مرابطې دي
چي تفصيل به يې درته رايس ، او په کار دئ چي) ام األهداف ( يعني د طريقت دټولو مقاصدو او أهدافو مور ورته
د يې اوويله يس ، هر مسلامن ته ډير رضوري دئ چي ددغو مرابطو تفصيل په ډير غور رسه مطالعه کړي ، او په ي
کړي
دوهمه خربداده چي دطريقت علامؤ ددغومرابطو اخذ له دې قوله د الله )جل جالله ( څخه کړئ دئ چي الله .
پاک فرماييل دي : }ياأيهاالذين آمنوا إصربوا و صابروا ورابطوا{ يعني ائ هغه کسانو ! چي اميان يې ر اوړئ دئ صرب
ناه او ناروا کارو څخه ، او پر سختيو او مصيبتو باندي ، او غلبه کوۍ، يعني پر طاعت او عبادت باندي ، او له ګ
کوۍ په صربکولو کښي پر مقابل طرف خپل چي له دين څخه دباندي خلګ دي ، يعني پر نورو خلګو بايد تايس
هميشه په صرب کولو کښي پر هر قسم سختيو باندي غالبه ياست ، او ُمرابطه کوۍ . ددغه مبارک ايت په اخري
لفظ له )مرابطة ( څخه جوړ دئ د طريقت علامؤ له دغي اخريي کلمې څخه دغه شپږقسمه "رابطو "د کښي
مرابطې رايستلی دی امام غزالی د ورابطوا دجملې تفسريپه دې ډول کړيدۍ، فرابطواانفسهم اوالً باملشارطة ثم
ت انتهی، هم يف املرابطة ست مقاماباملراقبة ثم باملحاسبة ثم باملعاقبة ثم باملجاهدة ثم باملعاتبة،فکانت ل
معاقبه ، ۴محرتمووروڼودغه شپږقسمه مرابطې په دې ترتیب دی ، اول مشارطه ، دوهم مراقبه ، دريم محاسبه ،
: پنځم مجاهده ، او شپږم معاتبه ، چي تفصيل او بيان يې په دې ډول دئ : اول دمشارَطې تفصيل
کيږي چي هر وخت چي مسلامن سهار راکښيني او د سهار له ملانځه څخه محرتمو وروڼو ! َمَشارَطَه ودې ته ويله
فارغ يس نو ده ته په کار دئ چي يو ساعت يعني يو لږ وخت خپل زړه له نورو فکرو څخه فارغ کړي ، او وخپل نفس
که مر دئته دا ډول ووايي : چي اې ځام نفسه دآخرت لپاره دلته په دنيا کښي ځام رسمايه فقط اوفقط دغه ځام ع
لږ وو او که ډير ، او هر وخت که ځام دغه عمر پائ ته ور سيدئ نو ځام دآخرت راس املال او رسمايه ختمه سوه ،
او نور بيا زه د آخرت لپاره يو دايس عمل نه سم کوالئ چي بيا د هغه ګټه تر السه کړم ،او دا اوس نوې ورځ ده چي
د دغي ورځي په سهارکښي ژوندئ راپورته کړم ، که په شپه کښي الله الله پاک ځام اجل ځنډه ولئ دئ ، او زه يې
پاک ځام روح قبض کړيوائ نو بيا به مي دغه ورځ له السه وتلې وائ ، نو ائ ځام نفسه ! ، او ائ ځام سرتګو اوغوږو
کوۍ چي دغه ورځ ! ، او ائ ځام د بدن ټولو أعضاوو ! ، اوائ ځامعقله او ځام حواسو او د بدن ټولو قواوو ټول خيال
درڅخه ضايع نه يس . په خالصه ډول مسلامن بايد هر سهار له ملانځه څخه وروسته له خپل ځان رسه دغه سوچ ،

مهلت دژوند پکښي راکړ بايد عبث يې "عزوجل "او فکر بايد پوخ کړي چي دغه ورځ چي ماته بيا خدائ پاک
دخري او د نيکۍ کار صادريدالئ يس هغه کار بايد وکړم تريه نه کړم ، او ځام دبدن له هري عضوي څخه چي کوم
، او چي کوم کار د بدۍ ورڅخه صادريدالئ يس له هغه څخه بايد ځان وساتم ، د مثال په ډول دا فکر له ځانه رسه
ووهي چي دغه خوله او ژبه چي ماته الله راکړيده ، او ددې صالحيت هم الله پاک پکښي ايښئ دئ چي خري او
څخه صادره يس لکه دقرآن کريم تالوت ، د الله جل جالله ذکر ، ومسلامنانو ته د سمي الري ښوونه ، اودايس نيکي ور
نور . اودا صالحيت يې هم پکښي ايښئ دئ چي بد ورڅخه صادر يس لکه غيبت ، درواغ ، بُهتان ، دمنيمت او
نوزه بايد خپله دغه خوله او ژبه په دغه ټوله شيطانت خربي ، د دروغو شاهدي ، و خلګو ته بد رد ويل اودايس نور ،
ورځ کښي ــــــ چي ځام د دې شريين ُعمر يوه برخه ده ، او دا معلومه هم نه ده چي دا به ځام د عمر اخريي ورځ
. وي او که به مي عمر يو څه الپاته وي ــــ دخري په کارو کښي کار کړم ، او له بدو کارو څخه يې وساتم
رشيف کښي ــــ چي صا حب دمشکوة او نورو يې روايت کړيدئ ــــــ راغيل دي : چي هر سهار په يوه حديث
دانسان د بدن ټول اندامونه د انسان وژيب ته د خدائ روۍ نييس چي خيال کوه که ته سمه چليديل نو موږ ټول
و دغه ته مشارطه ويله کيږي ، اسم چليږو ، اوکه ته چپه و چليدلې نو موږ دي ټول بې الري کړلو . محرتمو وروڼو! و
. دغه د مشارطې بيان دئ

محرتمو مسلامنانودتصوف اوعرفان په تیره برخه کښی ماتاسی ته دمرابطې داول قسم چی مشارطه ورته ويل کيږی
بيان وکړاوس په دې برخه کښی دمرابطې د دوهم قسم چی مراقبه ورته ويل کيږی بيان درته کوم محرتمواوليا ء
ودطريقت استاذان دمريدانو اودمسلامنانوداصالح دپاره ودوئ ته له مشارطې څخه وروسته دوهم تعليم کرام ا
دمراقبې کوي ،مراقبه چی په اسانه طريقه زه وتاسی ته دروښيم نوبايد و وايم چی دمشارطې کوم چی دمرابطې اول
مري بادشاه اوحکيم چی يوچاته يوه قسم دۍ اودمراقبې کوم چی دمرابطې دوهم قسم دۍ مثال داسی دۍ لکه يو ا
وظيفه ورسپاري نوورته و وايی چی ګوره دغه وظيفه به پدغه طريقه تررسه کوې اوله دغې طريقې څخه به مخالفت
نه کوې دادمشارطې مثال دۍ کومه چی ودېته ويله کيږي چی مسلامن دسهار له ملانځه څخه وروسته يوڅه وخت
ولې ته اودبدن وټولو انداموته داو وايی چی اۍ ځام ځانه اۍ ځام دبدن تنهاکښينی اوخپل ځان او وخپلی خ
اعضاووداچی نن زه سهار بياژوندۍ راکښينستم داپرماباندی دالله پاک لوی فضل وسو چی ځامژوند ئی رادراز
کړاود دې موقع ئی راکړه چی داخرت دپاره خواری وکاږم نوبايد پدغه ورځ کښی دخريکارونه وکړم اودبدو
روڅخه ځان وساتم اودمراقبې مثال دادۍ چی يوحکيم ويوچاته يو وظيفه ور وسپاری اوهدايت اوتوصيه ورته کا
وکړی وروسته بيا دشالخوا پسی ګوري چی ايا دغه ځام وظيفه دارځام دهدايت مطابق اجرا آ ت کوي اوکې نکوي
غله ه ته وظيفه ورسپارلې وي نودهغهځکه که امري دشالخوا پخپلو وظيفه دارانوپسی ګوري نوکه ئی بالفرض وغل
څخه رشيف اوامني سړئ جوړيږي اوکه دشا لخوا فهم اوفکرنه پسی کوي نوله بزرګو وظيفه دارانوڅخه به اخريغله
جوړسی دارنګه کله چی هرانسان هرسهار وخپل ځان اونفس ته دخريتوصيه وکړي نوله دې څخه وروسته چی بيا په
په خپل ځان اودخپل ځان په ټولواعضاوو اوانداموپسی ګوري چی ايا ځام دسهارين عمل اوکاررشوع وکړي نوباید
نصيحت اودستورمطابق کار روان دۍ اوکه نه دۍ ځکه هرانسان چی وخپل نفس ته متوجه نه وي اودخپل نفس
ځام وهرڅه مراقب نه وي اود دې خيال اوسوچ نه وي وررسه چی الله جل جالله ځام هرڅه وينی اوالله پاک وماته او
ته حارضاوناظر دۍ نوبيا د ده نفس طغيان رسکښی اوفسادکوي حاصل دادۍ چی مراقبه له دووشيانوڅخه عبارت
ده اول شئ دادۍ چی انسان وخپل ځان ته متوجه وي چی کوم يونااليقه کار ورڅخه و نه سی اويا يواليق کارورڅخه
ه وجه اودوهم شئ دادۍ چی انسان په هرکارکښی پاته نه سی البته دکسلت اودسستۍ اودغفلت اودبې غورۍپ
ودېته متوجه وي چی الله جل جالله ماوينی که زه ښه کار کوم اوکه بد کار کوم الله جل جالله وماته حارض
اوناظردۍ دقران کريم داياتو اودنبی عليه السالم دحديثواودارنګه د دين دبزرګانو داقوالو له مخی دمسلامن دپاره
رضوری عمل دۍ ،مراقبه يوسرت
من اراداالستقصاء فعليه باالحيا ء

ده یعني له خپله نفسه رسه حساب کول وروسته له "محاسبه بعدالعمل "محرتمو وروڼو ! دمرابطې دریم قسم
شیانو تفصیل درته کوم اول دمحاسبې د حقیقت اودمعنی ( ۲عمل اوکارڅخه ،دمحاسبي تحلیل اوبیان کښي ددوو)
. دمحاسبې دفضیلت اودرشعي ارزښت تفصيلتفصیل دوهم
محرتمو وروڼو! لکه څرنګه چي دمشارطې په بحث کي داخربه ذکر سوه چه هرمسلامن ته پکارده چه باید دئ
هرسهاردورځي په رسکښي بایددايس وخت ولري چه وخپل نفس ته اوو خپل ځان ته دخیر تو صیه وکړي ،دارنګه
ره ورځ چه تیره يش نو دورځي په اخیر کښي باید دايس وقت ولري چه په هغه وهر مسلامن ته داهم پکار ده چه ه
وقت دئ له ځانه رسه ددې حساب وکړي چه په دغه ورځ کښي چه تیره سول ما کوم کوم نیک کارونه وکړل، او په
ي سوي نه و څه طریقه مي وکړل . ایاپه دغه ورځ کي خو به له ما څخه دالله په بندګي کښي کوم تقصیر له ما څخه
،اودارنګه په دې کښي فکر ووهي چه په دې تیره ورځ کښي خو به له ماڅخه کومه ګناه نه وي صادره سوې . بیا
که چیري له خپله نفسه رسه په دغه محاسبه کښي کوم د یني نقصان په نظر نه ورغئ نوبایدپه زړه کښي خوشحاله
ه دائ علم راغي نوباید پریشانه يس اوتوبه ګار يس اودهغيش ،اوکه يې په کوم نقصان او تقصیر په عبادت کښي دخ
. نقصان جبیره وکړي ودغه ته محاسبه بعد العمل ویله کیږي
دامحاسبه دايس مثال لري لکه یو تاجرچه له خپلو رشیکانو رسه په کال کي او يا په میاشت کښي حساب کوي لپاره
حاسبی فضیلت او رشعې اهمیت :محرتمووروڼو! له خپل ددې چه د تیرکال دتجارت ګټه اوتاوان معلوم کړي . دم
نفسه رسه حساب کول له اسال مي اعاملو څخه یو بل ډیرمهم اورضوري عمل دئ الله پاک فرمایلې دي : )یاایهاالذین
امنوااتقوالله ولتنظرنفس ماقدمت لغد( يعني ائ هغو کسانو چي اميان يې راوړئ دئ وويريږۍ له الله )جل جالله (
،او ودي ګوري هرنفس و دې ته چي څه مخکي ليږيل دي ده لپاره د سبا ،يعني هر نفس دي په دې کښي څخه
سوچ او فکر کوي چي ايا د قيامت د ورځي لپاره ما کوم څه کړيدي او که مي نه دي کړي ،اوکه مي کړيوي نو ايا
،اوجنت مي نصيب يس ،او دايس څه مي کړي دي چي د هغه څه په سبب الله )جل جالله ( راڅخه رايض يس
دآخرت له عذابو څخه خالص سم . او که مي پرعکس او خالف ددې نورڅه کړي دي . په دغه مبارک آيت کښي
ه ته اشار "محاسبې بعد العمل "و همدغي"ولتنظر نفس ما قدمت لغد"الله پاک په دغه قول کښي چي
وخت بايد له خپله نفسه رسه حساب کونکي وي . فرمايلې ده ،اوبندګان يې په دې رسه امر کړيدي چي دوۍ هر
فرماييل دي : )حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا، وزِنوهاقبل أن تُوزَنوا( يعني حساب "ريض الله عنه "حرضت عمر
کوۍ ! له نفسو خپلو رسه له مخه تر دې چي حساب دررسه کړکيږي له تايس رسه ـــــيعني دقيامت په ورځ ــــ او
خپل له مخه تر دې چي تلل کيږۍ تايس ــ یعني د قيامت په ورځ ــ . همدارنګه روايت دئ چي حرضت تلۍ نفسونه
وهلې ،او و خپل نفس ته به يې ويل چي : کوم څه دي په نن ورځ �ُدره "عمر به هره شپه خپيل دواړي پښي په
دي چي : هيڅ يو بنده له متقيانو څخه کښي د آخرت لپاره وکړل ؟ ؟ . همدارنګه حرضت َميُمون بن ِمهران فرماييل

نه يس شمريل کيدالئ ،ترهغه پوري چي َدئ له خپل نفس رسه دايس محاسبه عادت و نه ګرځوي چي هغه سخته
. وي تر محاسبې د يوه رشيک له بل رشيک رسه چي په تجارت کښي وررسه رشيک وي
ل د ملانځه کښي په يوه مرغه مشغول سو په حا"ريض الله عنه "هم دارنګه روايت دئ چي حرضت أبو طلحه
،یعني يو مرغه يې وليدئ او په هغه کښي يې سوچ بندسو،اوپه دې وجه يې په حضور د زړه کښي خلل راغلئ . نو
* . ده مبارک په بدل کښي ددغه کار يو باغ د الله )جل جالله ( درضا لپاره صدقه کړ

: د مرابطې څلرم قسم
ده ،يعني رسزنښت او عذاب ورکول و نفس خپل ته . "معاقبة النفس "محرتمو وروڼو ! د مرابطې څلرم قسم
تفصيل او توضيح ددغه څلرم قسم په دې ډول ده : چي کله انسان له خپله نفسه رسه محاسبه وکړي ،او له نفسه
ه خه فالنۍ ګناه ،يا فالنئ تقصري پرسه د حساب کولو په نتيجه کښي انسان په دې اګاه يس چي ځام له نفس څ
عبادت کښي د الله پاک صادر سويدئ ،نو په دغه وخت کښي و دغه انسان ته په کار ده چي و خپل نفس ته
رسزنښت او سزا ورکړي . په دې ډول چي خپل نفس مالمت کړي ،او و دې ته يې متوجه کړي چي له سوي ګناه او
. نيک کار او نيک عمل ته مخ ورواړوي چي د تري تقصري ِجربان په ويستقصري څخه توبه ګار يس ،او ويو دايس
د مثال په ډول يو سړي د نفس د شهوت اوخواهش په سبب حرام شئ وخوړئ ،نوپه دې صورت کښي ونفس ته
پر ځان باندي راويل،اوپه حالله ډوډۍ هم ځان نه "لوږه"درسزنښت ورکولو يوه برخه داده چي دغه سړئ
ژې و نييس ،ددې لپاره چي ونفس ته ئې يو قسم رسزنښت ورکړيس،اوپه آينده کښ بيا د حرامي غذا مړوي ،اورو
خواهش څرګند نه کړي . دارنګه په ملانځه کښي له سړي څخه تقصري ويس ،نوددې په سبب بايد َدئ و خپل نفس
نفيل عباداتو مکلف کړي ته په دې ډول رسزنښت ورکړي چي ډير نفلونه وکړي . اودارنګه يې په تهجد او نورو
ويله کيږي ،چي ښه وضاحت به ئې په ضمن کښي ددې درته رايس چي د "معاقبة النفس ".محرتمو ودغه ته
: درته ذکر کړم "منونې "الله )جل جالله (د مخلصو بندګانو د معاقبة النفس يو څو
ت ګذاره بندګانو څخه يوه دعباد "عزوجل"څخه روايت دئ چي دالله "حرضت منصور بن ابراهيم "له
" ورانه"سړي له يوې ښځي رسه خربي کولې ،نو کرار په کرار د خربو پائ ودې ته راورسيدئ چي د ښځي پر
باندي يې الس کښيښودئ ، وروسته له دې يو دم پر دغه کار باندي سخت پښيامنه سو ،اوبيا يې خپل دغه ال س
الس ئې پر مخ و سوځيدئ او ختم سو . همدارنګه روايت دئ چي په واُور ته ونيوئ ،ترهغه پوري يې نيولئ ؤ چي
بني ارسائلو کښي يو نفر ؤ چي ډيره زمانه يې په يوه عبادت ګاه کښي د الله )جل جالله ( عبادت وکړ ،يوه ورځ له
يني په معبادت ګاه څخه راووتئ ،نوناڅاپه يې پر يوه ښځه باندي سرتګي ولګيديل ،اويف الحاله له دې ښځي رسه د
آفت مبتال سو ،اوبده اراده ئې په زړه کښي را وګرځيده ،اوددغي ښځي په نيت يې له عبادت ګاه څخه خپيل دواړي
دده د تري عبادت په سبب پر ده باندي رحمت وکړ ،او دده په زړه کښي یې "پښې رادباندي کړې .الله عزوجل
ي ،نو اده وکړه چي خپيل پښې بريته وعبادت ګاه ته داخيل کړ ويره پيدا کړه ،نوبريته پښيامنه سو .بيا کله چي يې ار
يف الحاله يې دا فيصله وکړله چي ځام دغه پښې د الله پاک په نافرماين کښي له عبادت ګاه څخه خارجي سويوې
،نوځام دي په خدائ تعالی قسم وي چي ځام تر مرګه پوري زه دا خپيل پښې وعبادت ګاه ته داخيل نه کړم .بيا ئې

غه خپيل پښې دباندي پريښودې ،ترهغه پوري چي بارانو، واورو ، بادو اوملر دغه دواړي پښې ورڅخه پرې کړلې د
شکر ادا کړ "جل جالله "،اوده پر دې باندي د الله
يوه شپه بيده سو او د تهجد دملانځه "ريض الله عنه"په يوه بل روايت کښي راځي چي حرضت متيم داري
ار ،نوددې په بدل کښي يې وخپل نفس ته دا رسزنښت ورکړ چي يو کامل کال ئې د شپې خوب نه لپاره نه سو رابيد
ږي ويله کي "معاقبة النفس"دئ کړئ ،او ټوله شپه به په عبادت کښي مشغول ؤ . محرتمووروڼو ! ودغه ته
.. !!! .دغه کوم قولونه چي موږ يې ذکر وکړ د إحياء العلوم په څلرم جلد کښي مطالعه کړۍ
: قسم " ۵ "د مرابطې پنځم
ده . مجاهده ودې ته ويله کيږي چي انسان پخپل ځان کښي "مجاهده "محرتمو وروڼو ! دمرابطې پنځم قسم
د عبادت اود طاعت په کارو کښي کسلت او سستي محسوسه کړي ،او بې شوقي او بې ذوقي ورته پيدايس ،نودغه
انسان وخپل نفس او ځان ته ادب ورکړي . په دې ډول چي له دې رسه رسه چي عبادت او طاعت ،باندي ثقيل او
نفس په جرب رسه و سختو او ګرانو عبادتو ته متوجه کړي ،ترڅو چي اسايس عبادتونه لکه فرض دروند وي ،خپل
،واجب ،سنت او مستحب . اوارنګه له ګناوو څخه اجتناب دده ونفس ته ډير اسانه کارونه معلوم يس ،اوکسلت او
ه دغه لحو او نيکو بندګانو بسستي د الله )جل جالله (په بندګۍ کښي ورڅخه لريي يس .لکه چي د الله تعالی صا
: ډول کول ،چي يو څو منونې يې د مراقبې په بحث کښي موږ درته ذکړلې ، اوځيني منونې يې دلته درته ذکر کوم
څخه يوه ورځ دماځيګر د ملانځه جامعت تري سو ،نوددې په بدل "ريض الله عنه "له حرضت عمر بن الخطاب
د رضا لپاره صدقه کړې . "ه درهمه يې قيمت ووـــ دالله جل جالله کښي ده مبارک خپله ځمکه ـــ چي دوه سو
سو نو هغه شپه به ئې ټوله"فَوت "همدارنګه دده مبارک له ځوئ عبدالله څخه چي به کله يو ملونځ د جامعت
ري و روڼه کړله ،اونفلونه بې کول . يوه شپه له ده مبارک څخه د ماښام ملونځ دوندي قدر ناوخته سو چي دوه ست
ړلازاد ک "غالمان "په اسامن کښي ښکاره سول ،نو ددغه ځنډ او تأخري په بدل کښي ده مبارک دوه مري يونه
.
دلته که يو څوک دايس سوال وکړي چي که چريي ځام نفس موافقه نه رارسه کوله چي زه مجاهده يعني تکليف
جواب ددې دادئ چي پ دې صورت کښي کيش د ذکر سوي طريقې مطابق وکړم ،نو بيا به ددې عالج څه وي ؟
په عبادت او طاعت کښي ئې عقل "جل جالله "بايد دوه کاره ويس : اول داکار چي د هغو خلګو چي د الله
حريانونکي تکليفوه او زحمتونه کَش کړيدي ، بيانونه او ددوۍ د زندګۍ حاالت په کتابو کښي وکتل يس . دوهم
رسه صحبت و مالزمت وکړ يس چي هغه د الله پاک د عبادت "بنده "دايس داکار چي د الله )عزوجل ( د يوه

په کارو کښي زيات تکليف کَش او زحمت کَش وي . عبدالواحد بن زيد فرماييل دي : چي د چني په راهبانو کښي
ل چي د يوه راهب و عبادت خانې ته راغلم ،او ور ږغ مي کړل چي ائ راهبه ! ده جواب رانه کړ ،بيا مي ورږغ کړ
اې راهبه !! بیاده جواب رانه کړ ، بيا ميورږغ کړل چي ائ راهبه !! ! نو َدئ پر ما باندي راښکاره سو او راته وې ويل
چي : ائ سړيه زه خو راهب نه يم . ځکه چي په حقه رسه راهب هغه څوک دئ چي له الله تعالی څخه ويريږي
پاک له طرفه وده ته ور ورسيږي ، او رايض وي په قضا ،اوصرب کوي پر هغه مصيبت او تکليف باندي چي دالله
دالله)جل شانه ( او حمد او ثنا د الله )جل جالله(وايي پر خاصو او الزمي نعمتو د الله پاک ،اوشکراداکوي خدائ لره
ي خپل و پر عامو او شاملو نعمتو د الله پاک ،او تواضع او عاجزي کوي و عظمت او لويي ته د الله پاک ،او ذليل ګرځ
ځان و عزت ته دالله پاک ،اوغاړه ئې ايښې وي و قدرت ته د الله پاک ،او فکر کوي په حساب اوپه عذاب کي دالله
پاک ، نوپه دې سبب يې ټوله ورځ روژه وي اوټوله شپه و خدائ پاک ته په عبادت کښي والړ وي . دغه واقعي راهب
ه دغه عبادت خانه کښي مي خپل ځان له خلګو څخه رابند دئ ! او هر څه چي زه يم نو زه يو خروړئ سپئ يم پ
کړئ دئ ،ددې لپاره چي خلګ راڅخه ونه داړل يس . عبدالواحد وايي چي : بيا ما له دغه راهب څخه پوښتنه وکړله
چي دا اوس خلګ چي له خدائ )جل جالله ( څخه يې په عمومي ډول تعلق شکيدلئ دئ ،نوله خدائ تعالی څخه د
ق ،دقطع کيدو او شکيدلو بنيادي سبب کو شئ دئ ؟؟ نو ده راته وويل چي : ائ ځام وروره ! خلګ له خلګو د تعل
خدائ څخه بل هيڅ شئ نه پرې کوي ماسيوا له محبت څخه د دنيا ،او عاقل او هوښيار سړئ هغه دئ چي دنيا او
پر هغه کارو باندي ئې مخ را وګرځاوئ د دنيا محبت يې له خپل زړه څخه لريي کړ ،اوله ګناوو څخه توبه ګار سو ،او
ته يو چا وويل "رحمه الله "چي د هغو کارو په سبب َدئ و خپل رَب ته ور نژدې کيږي . وحرضت داود طايي
چي : کاشکي دي دا خپله ږيره مبارکه ږمونځ کړې وائ ؟ ده مبارک ورته وفرمايل چي : ږيره ږمونځول خو دفارغ او
خالص سړي کار دئ ،زه دالله پاک له شغل څخه دوندي فراغت نه لرم چي ږيره ږمونځ کړم . لکه عبدالرحمن بابا
: چي فرماييل دي
اوزګار نه دئ چي غوږ ونييس ناصح غوندي اوزګار ته رحامن هومره له خپل ياره

محرتمووروڼو ! معاتبة النفس ودې ته ويل کيږي چي انسان هميشه و خپل ځان ته َوعظ او نصيحت کوي ،اودده
هتقصريات او بې الري ورته په ګوته کوي ،او له يوه طرفه دالله پاک نعمتونه او احسانونه په ياد ورويل ،او له بله طرف
د مرګ ،قرب او دآخرت و سختو او مشکلو حاالتو ته ــــ کوم چي د هر انسان ومخ ته راتلونکي دي ـــ متوجه کوي .
ځکه نصيحت او د عربت خربي کې و ځان ته څوک وکړي او که و بل ته )په دې رشط چي په اخالص او صداقت
ماييل دي : }َوذَکِّر فان الذکری تَنَفُع املؤمنني { رسه وي ( حتام فائده او نفع رسوي . لکه الل )جل جالله( چي فر
يعني او پند ورکوه ائ رسوله ! و خلګو ته ،ځکه بې شکه پند او نصيحت نفع او ګټه رسوي و مؤمنانو ته . انسان ته
په کار ده چي اول و خپل ځان ته نصيحت وکړي او بيا ونورو ته . وحرضت عيسی عليه السالم ( ته الله تعالی وحي
وکړله چي ائ د مرميي ځويه و خپل ځان ته نصيحت وکړه ! بيا که ستا نفس دغه نصيحت قبول کړ نو بيا ونورو ته
نصيحت کوه ،اوکه دي چريي دايس ونه کړل نوبيا له ما څخه حيا وکړه په دې کار چي ونورو ته نصيحت کوې .
: لکه حافظ شريازي )رحمه الله ( چي فرماييل دي
جلوه در محراب و منمرب مي کنند چون به خلوت آيند ايشان کار ديګر ميکنند واعظان که اين
محرتمومسلامنووروڼودتصوف اوعرفان په دې برخه کښي اودارنګه په راتلونکي برخه کښي دمشت منونهء خروارپه
ډول
بيلو ظهور په وجه د بيال د اولياء کرامو ، د طريقت دواقعي مشائخو ، د الله )جل جالله ( دمختلفو نومودتجلياتواو د
مرتبواومقاماتوبيان درته کوم البته په ډيروروسته کښي به انشاء الله ودغه بيان ته بريته دتفصيل اودتکميل دپاره
: راوګرځم
محرتمو وروڼو د تصوف او عرفان په مباحثو کښي دغه بحث ډير نايابه ، دقيق ،اوبې انتهاپه زړه پوري بحث دئ .
)جل جالله( هر نوم د اولياءکرامو په زړو،اوبواطنو کښي ځانته ځانته تجيِل او ظهورلري . ديوه ويل محرتمو ! د الله
پر زړه باندي د الله تعالی د يوه نوم ظهور او تجلی غالبه سوې وي ،او د بل ويل پر زړه باندي بيا د بل نوم د الله
ء کرامو مرتبې رسه جال جال وي ،اوپه دغه لحاظ پاک تجلی اوظهور غالب سوې وي و هکذا . نو په دې وجه داوليا
: يې نومونه هم رسه مختلف وي ،چي تفصيل يې په دې ډول دئ
ويل کيږي . عبدالله وهغه "عبدالله "د اولياوو په ډله کښي يو قسم دايس اولياء دي چي و هر يوه د دوۍ ته
ــ چي لفظ دالله دئ ـــ په تجلی او ظهور رسه ويل ته ويل کيږي چي دده زړه د الله) جل جالله ( د اسم ذات ــ
مرشف سوئ وي . اومرشف کيدل په تجلی او په ظهور ددغه مبارک نامه رسه مستلزم دئ ،مرشف کيدلو لره د
د کلمې "الله "ويل په تجلی رسه د ټولو نومونو د خدائ پاک . ځکه د الله پاک د ټولو نومونو معنی او مفهوم د
. کښي داخل دئپه مدلول او معنی

داولياوو په جمله کښي دغه قسم َويل د مقام او شان په اعتبار تر ټولو ډير پورته اولوړ دئ ،اودغه نوم په حقيقت
کښي د حرضت محمد )صلی الله عليه وسلم ( نصيب ؤ ،همداوجه ده چي الله پاک په قرآن کريم کښي په دې آيت
مبارک د عبدالله په نامه ياد کړئ دئ ،او همدارنګه دده په توسط دده په کښي چي : و أنه ملّا قاَم عبُدالله ( َدئ
امت کښي چي کوم څوک د قطب و مقام ته رسيدلئ وي هغه هم د حقيقت په لحاظ د عبدالله په نامه رسه
پر بل ويل او صالح انسان باندي د طريقت له مخي ددغه نوم "سيوی"ياديدالئ يس ،او له قطب څخه پرَته
. مجاز بلل کيږي اطالق
ويل کيږي "عبدالرحمن "اودارنګه دوهم قسم په اولياوو کښي دايس اولياء دي چي و هر يوه ته له دوۍ څخه
. دا هغه اولياء کرام دي چي هر يو د دوۍ د الله پاک د رحمن د نامه َمظَهر وي ،يعني د رحمن دمبارک نامه ظهور
دغه قسم اولياء هر يو رحمة اللعاملني بلل کيږي ،لکه څرنګه چي په دوۍ کښي غلبه کړيوي . د طريقت له مخي
د رحمن په معنی کښي شمول او عاموالئ موجوددئ . ځکه چي د رحمن معنی داده : هغه ذات چي مهربانه دئ
په دنيا کښي پر هر چا . نوپه دې وجه په کوم ويل کښي چي د الله پاک د دغه نوم د تجيل غلبه راغلې وي ، نودهغه
. وجود هم د هر چا لپاره رحمت ګڼل کيږي ، نو ځکه َداقسم اولياءکرام رحمة اللعاملني بويل
په نامه ياديږي . "عبدالرحيم "او دارنګه د اولياوو په منځ کښي يو قسم دايس وليان دي چي هر يو د دوئ د
ظَهر ګرځيدلئ وي ، لکه څرنګه چي دغه قسم هغه اولياء دي چي هر يو د دوئ د الله )جل جالله( د رحيم د نومه مَ
د الله پاک دغه مبارک نوم د معنی په اعتبار خاص دئ تر مؤمنانو ،اود الله پاک تر صالحو بندګانو پوري . ځکه د
رحيم معنی داده : هغه ذات چي رحم کونکئ دئ په آخرت کښي خاص پر مؤمنانو باندي . دارنګه په دغه قسم
جود دئ چي هغه بندګان د خدائ پاک چي پرهيزګاره او صالحان وي ، او الله اولياوو کښي هم دغه خاصيت مو
تعالی ورڅخه رايض وي ،نوپر هغوۍ باندي دوۍ رحمت او مهرباين کوي . او هغه انسانان چي الله پاک د دوۍ د
عملو په وجه پر دوۍ باندي په غضب کښي وي ،نو پر هغو باندي دوۍ هم په غضب کښي وي "بدو "ناوړو
. او بَد يې ايسه وي
محرتمو ! د الله )جل جالله ( د مختلفو نومونو د غلبې د ظهور په وجه څلرم قسم هغه اولياء دي چي د الله پاک د
"عبدالقدوسان "د نامه تجلی اوظهور دده پر زړه باندي غلبه کړې وي .ودغه قسم اولياوو ته "قدوس "
ددغو قسم اولياء کرامو خصوصيت دادئ چي الله )جل جالله ( د دوۍ ،او وهر يوه ته يې عبدالقدوس ويل کيږي .
زړونه له إحتجاب څخه )يعني له دې څخه چي له خدائ تعالی څخه په حجاب او په پرده کښي يس ،مقدس او پاک
ګرځويل دي ( نو په دې وجه د دوۍ زړونه له الله )عزمجده( څخه سيوی بل شئ نه ځايه وي . او همدغه قسم
اء ددغه مبارک حديث قُديِس مصداق دي چي داسالم پيغمرب وييل دي ــ چي الله )جل شانه(فرماييل دي : ) ال اولي
يَسُعِني أريِض َو ال ساميئ ،ويََسُعِني قلُب َعبِدي املؤمن ( يعني نه يس ځايوالئ ما ځمکه ځام او نه اسامن ځام،او
. ځايوالئ يس ما ،زړه دبنده ځام چي مؤمن وي

دنومه ظهور او تجلی غالبه "السالم "م قسم هغه اولياءکرام دي چي د دوۍ پر زړو اندي د الله پاک د او پنځ
سوې وي . ودغه قسم اولياوو ته عبدالسالمان ،او هر يوه ته يې عبدالسالم ويل کيږي . ددغه قسم اولياوو يو
. يخصوصيت دادئ چي الله پاک له غمو ،پريشانيو او آفاتو څخه سامل کړيد
قسم هغه اولياء کرام دي چي ودوئ ته عبدامللکان ،اوهريوه ته يې عبدامللک ويل کيږي . دا هغه ( ۶شپږم )
د نومه ظهور او تجلې غلبه کړې وي . ددغه "امللک "اولياءکرام دي چي ددوۍ پر زړو باندي د الله پاک د
قسم اولياوو خصوصيت دادئ چي الله پاک دوۍ د خپلو ځانو ،او د نورو خلګو مالکان ګرځويل وي ، په دې ډول
چي دوۍ په خپلو ځانو کښي ،او په غري کښي په هغه ډول ترصف کوي چي د الله )جل جالله ( اراده وي ،او الله
وي . اودغه قسم ويل تر نورو ټولو خلګو په رشعي او ديني کارو کښي پر خلګو باندي ډير تعالی په هغه امر کړئ
. شديد او سخت وي
د نومه تجلی او ظهور غالب "املؤمن "قسم هغه اولياء دي چي د دوۍ پر زړو باندي د الله پاک د( ۷اوم )
دغه قسم اولياوو خصوصيت دادئ چي په سوئ وي ،چي وهر يوه ته ددغه قسم اولياوو عبداملؤمن ويل کيږي . د
امن او امانتداري رسه په اعلی درجه موصوف وي ،اوپه همدغه صفتو رسه يې په خلګو کي شهرت پيدا کړئ وي
.يعني هم الله پاک دوۍ له عذابو او له مصيبتو څخه په امن کړيوي ،او هم خلګ دوۍ دډيري غټي امانتدارئ په
. صفت پيژين
د نامه تجلی "املهيمن"ه اولياوو کښي هغه خلګ دي چي پر دوئ باندي دالله ) جل جالله ( د قسم پ( ۸اتم )
اوظهور غالبه سوئ وي . و هر يوه ته ددغو وليانو عبداملهيمن ويل کيږي . ددغه قسم َويِل يو خصوصيت دادئ
يد او حارض دئ .اوبل چي َدئ هميشه په دې مشاهده کښي وي چي الله )جل شانه( پر هر يش باندي رقيب ،شه
ډول چي و هر خاوند د حق ته خپل خصوصيت يې دادئ چي َدئ دخپل ځان او د غري مراقبه،اوڅارنه کوي ،په دې
حق ورکوي ،او د الله پاک په دغه مبارک فرمان عمل کوي چي فرماييل يې دي ) َواِت کُل ِذي َحق َحقه ( يعني او
: ه چي زما يو شعر دئورکوه و هر خاوند دحق ته حق دده . لک
وهر حقدار ته خپل خپل حق ورکوه همدايس نورو ته سبق ورکوه
د نومه غلبه "العزيز"قسم په اولياوو کي هغه اولياء دي چي پر دوئ باندي د الله )جل جالله ( د ( ۹نهم )
د عزت او غلبې سويوي . ددغه وليانو وهر يوه ته عبدالعزيز ويل کيږي . د دغه قسم ويل خصوصيت دادئ چي
صفت په دوۍ کښي ډير ښکاره وي، په دې ډول چي هر څوک چي دده مقابل طرف وګرځي ،اوهره حادثه چي َدئ
. وررسه مخامخ يس نو الله پاک غلبه دده نصيب ګرځوي
دمبارک نومه د تجيل او د "الجبار"قسم په اولياوو کښي هغه اولياء دي چي د الله )جل جالله ( د ( ۰۱لسم )
ظهور غلبه پرده باندي راغلې وي . ددغه قسم وليانو وهر يوه ته عبدالجبار ويل کيږي .ددغه قسم اولياوو يو

خصوصيت دادئ چي د دوۍ په برکت رسه الله تعالی د هر يش د کرس او نقصان ِجربان کوي . ځکه چي الله پاک
ان کړئ دئ ،او َدئ يې جابرالحال ګرځولئ د خپل دغه مقدس نوم چي الجبار دئ د تجلې په سبب دده د حال ِجرَب
. دئ . نوپه دې وجه َدئ د نورو د حال دجربان سبب ګرځي
د نوم ظهور او "املتکرب "قسم په اولياوو کښي هغه اولياء دي چي پر ده باندي د الله تعالی د ( ۰۰يولسم )
يوه ته له دوۍ عبداملتکرب ويل کيږي . تجلې غلبه کړې وي . د اولياوو په منځ کښي ودغه قسم اولياوو ته ، وهر
ددغه ډول اولياوو يوه خاصه داده چي دوۍ خپل ځانونه د الله )جل جالله ( په تکرب، کربيا او په لويي کښي فنا
کړيدي ، اوپه اعلی درجه تذلل او عاجزي يې و الله تعالی ته کړې ده . او بل خصوصيت يې دادئ چي د الله
له "سيوی"وۍ پر ظاهر او باطن باندي يې غلبه کړې ده ، نو په دې وجه دوۍ پرَته )عزمجده( کربيا ،چي د د
الله پاکه و هيچا ته د عاجزۍ رس نه ټيتوي ،ماسيوی له هغه چا چي و دوۍ ته دالله پاک له طرفه داحکم وي چي
. کړي "اختيار "د هغه په مخ کي دوۍ بايد عاجزي غوره

له اهدافوڅخه یوبل سرت هدف دادئ چی دطریقت کامل اومکمل استاذان غواړی محرتمو وروڼو' دطرېقت اوتصوف
چه له هغو انسانانوڅخه چه بې تقواوي بې تقواېې لري کړي ،اوديب تقوايي پرځائ دبې تقوا انسانانو په زړو کښي
ار رسه ګدتقواملکه پيداشی ،اوتقواداسالم په مقدس دين کښي هغه صفت دئ چه له هرانسان څخه يې په ډيرټن
اودالله جل جالله په نزدپه انسانانوکښي ډيررشافت مند اوډير ٠دخدائ اودرسول لله له لوری څخه طلب کيږي
عزمتندهغه څوک دئ چه ډير متقي اوپرهيز ګاره وي لکه چه الله جل جالله د )سورۀ حجرات( په ديارلسم ايت
شکه ډير عزمتند ستايس په نزد دالله )جل جالله( ډيرکښي فرماييل دي : ان اکرم کم عند الله اتقا کم < يعني بې
< قسمه ده ، اول تقوی يعني پرهيز کول له ٧محرتمو وروڼو ! تقوی په رشيعت کي پر > ٠پرهيزګاره ستايس دئ
دوهم تقوی او پرهيز کول دي د بدعت له کارو څخه ، دريم تقوی او پرهيز کول له ٠کفر ، رشک ، اونفاق څخه
و ګناهونو څخه ، څلورم تقوی او پرهيز کول له صغريو او کوچنيو ګناهونو څخه ، پنځم تقوی او پرهيز کبريو اوغټ
کول له هغو مباح او روا شيانو څخه چي که انسان په هغو شيانو کښي توغل > انهامک< او ډير مرصوفيت وکړي نو
ز کول له مشتبه او پوشيده کارو څخهد دې انديښنه پيدا کيږي چي په ګناه به اخته يس ، شپږم تقوی او پرهي
يعني له هغو کارو څخه چي د هغو کارو په باره کښي د انسان په زړه کښي دا تردد او شک پيدايس چي ايا دابه روا
وي او که به نارواوي لکه چي حرضت عبدالله ابن عمر ريض الله عنه فرماييل دي : )ال يبلغ العبد حقيقة التقوی
الصدر <رواه البخاري يف کتاب االميان ( يعني هيڅ يو بنده و حقيقت ته دتقوی نه يس حتی يدع ما حاک يف
رسيدالئ تر هغه پوري چي هر هغه کار پريږدي چي دهغه په باره کښي دده په سينه کښي تردد موجود وي ،يعني
سنن ابن ماجه په کتاب دا انديښنه يې په زړه کښي وي چي دا کار خو به ناروا نه وي ، دارنګه دسنن تر مذي او
القيامة او کتاب الزهد کښي ددې مبارک حديث روايت سويدئ چي : ال يبلغ العبد ان يکون ِمن املتقني حتی
يََدع َماال باس به حذرٌا لاِم به البَاُس ( يعني هيڅ کله نه يس رسيدالئ هيڅ يو بنده و دې مقام ته چي له متقيانو
ريږدي هر هغه کار چي د هغه په کولو کي کوم رشعي تاوان نه وي مګر خو د څخه وشمريل يس تر هغه پوري چي پ
٠دې خطره وي چي که دغه کار وکړي نو بيا به په يوه دايس کار مبتال يس چي هغه په رشع کښي نااليقه کار وي
نی چي هر ( قسم تقوی او پرهيزګاري کول دادي چي انسان له الله څخه غري نور هر څه پريږدي په دې مع٧اوم )
کار چي که وي که د دنيا اوداخرت کار وي رصف دالله جل جالله درضا په خاطر يې کوي او بل يې هيڅ مقصد په
نظر کښي نه وي نيولئ محرتمو وروڼو ! د خدائ تعالی وليان حقيقي پريان ، او طريقت ، تصوف او عرفان د دايس
کامل ٠له دغي الري څخه دمنکرو خلګو به څه درجه وي مقدسو اهدافو لپاره کار کوي ، نو تايس فکر وکړۍ چي
پري ، او مرشد وخپل مريد ته ګوري چي په تاکښي کوم قسمونه د تقوی موجود دي او کوم نسته ، هر قسم دتقوی
چي په ده کښي وجود نه لري نو مرشد يې کوښښ کوي چه په خپله توجه ، باطني فيض ، او په روحاين تعليم رسه
٠يد کښي هغه قسم د تقوی موجود کړي په همدغه مر

: قسم( ۴د اولياوو څلرم )
محرتمو ! د الله )جل جالله ( د مختلفو نومونو د غلبې د ظهور په وجه څلرم قسم هغه اولياء دي چي د الله پاک د
"عبدالقدوسان "د نامه تجلی اوظهور دده پر زړه باندي غلبه کړې وي .ودغه قسم اولياوو ته "قدوس "
،او وهر يوه ته يې عبدالقدوس ويل کيږي . ددغو قسم اولياء کرامو خصوصيت دادئ چي الله )جل جالله ( د دوۍ
زړونه له إحتجاب څخه )يعني له دې څخه چي له خدائ تعالی څخه په حجاب او په پرده کښي يس ،مقدس او پاک
عزمجده( څخه سيوی بل شئ نه ځايه وي . او همدغه قسم ګرځويل دي ( نو په دې وجه د دوۍ زړونه له الله )
اولياء ددغه مبارک حديث قُديِس مصداق دي چي داسالم پيغمرب وييل دي ــ چي الله )جل شانه(فرماييل دي : ) ال
،او يَسُعِني أريِض َو ال ساميئ ،ويََسُعِني قلُب َعبِدي املؤمن ( يعني نه يس ځايوالئ ما ځمکه ځام او نه اسامن ځام
. ځايوالئ يس ما ،زړه دبنده ځام چي مؤمن وي
دنومه ظهور او تجلی غالبه "السالم "او پنځم قسم هغه اولياءکرام دي چي د دوۍ پر زړو اندي د الله پاک د
سوې وي . ودغه قسم اولياوو ته عبدالسالمان ،او هر يوه ته يې عبدالسالم ويل کيږي . ددغه قسم اولياوو يو
. ئ چي الله پاک له غمو ،پريشانيو او آفاتو څخه سامل کړيديخصوصيت داد
قسم هغه اولياء کرام دي چي ودوئ ته عبدامللکان ،اوهريوه ته يې عبدامللک ويل کيږي . دا هغه ( ۶شپږم )
د نومه ظهور او تجلې غلبه کړې وي . ددغه "امللک "اولياءکرام دي چي ددوۍ پر زړو باندي د الله پاک د
اولياوو خصوصيت دادئ چي الله پاک دوۍ د خپلو ځانو ،او د نورو خلګو مالکان ګرځويل وي ، په دې ډول قسم
چي دوۍ په خپلو ځانو کښي ،او په غري کښي په هغه ډول ترصف کوي چي د الله )جل جالله ( اراده وي ،او الله
ي او ديني کارو کښي پر خلګو باندي ډير تعالی په هغه امر کړئ وي . اودغه قسم ويل تر نورو ټولو خلګو په رشع
. شديد او سخت وي
د نومه تجلی او ظهور غالب "املؤمن "قسم هغه اولياء دي چي د دوۍ پر زړو باندي د الله پاک د( ۷اوم )
سوئ وي ،چي وهر يوه ته ددغه قسم اولياوو عبداملؤمن ويل کيږي . ددغه قسم اولياوو خصوصيت دادئ چي په
نتداري رسه په اعلی درجه موصوف وي ،اوپه همدغه صفتو رسه يې په خلګو کي شهرت پيدا کړئ وي امن او اما
.يعني هم الله پاک دوۍ له عذابو او له مصيبتو څخه په امن کړيوي ،او هم خلګ دوۍ دډيري غټي امانتدارئ په
. صفت پيژين
د نامه تجلی "املهيمن"له ) جل جالله ( د قسم په اولياوو کښي هغه خلګ دي چي پر دوئ باندي دال( ۸اتم )
اوظهور غالبه سوئ وي . و هر يوه ته ددغو وليانو عبداملهيمن ويل کيږي . ددغه قسم َويِل يو خصوصيت دادئ
چي َدئ هميشه په دې مشاهده کښي وي چي الله )جل شانه( پر هر يش باندي رقيب ،شهيد او حارض دئ .اوبل

ډول چي و هر خاوند د حق ته خپل پل ځان او د غري مراقبه،اوڅارنه کوي ،په دې خصوصيت يې دادئ چي َدئ دخ
حق ورکوي ،او د الله پاک په دغه مبارک فرمان عمل کوي چي فرماييل يې دي ) َواِت کُل ِذي َحق َحقه ( يعني او
: ورکوه و هر خاوند دحق ته حق دده . لکه چي زما يو شعر دئ
ورکوه همدايس نورو ته سبق ورکوه وهر حقدار ته خپل خپل حق
د نومه غلبه "العزيز"قسم په اولياوو کي هغه اولياء دي چي پر دوئ باندي د الله )جل جالله ( د ( ۹نهم )
سويوي . ددغه وليانو وهر يوه ته عبدالعزيز ويل کيږي . د دغه قسم ويل خصوصيت دادئ چي د عزت او غلبې
صفت په دوۍ کښي ډير ښکاره وي، په دې ډول چي هر څوک چي دده مقابل طرف وګرځي ،اوهره حادثه چي َدئ
. وررسه مخامخ يس نو الله پاک غلبه دده نصيب ګرځوي
دمبارک نومه د تجيل او د "الجبار"قسم په اولياوو کښي هغه اولياء دي چي د الله )جل جالله ( د ( ۰۱لسم )
ظهور غلبه پرده باندي راغلې وي . ددغه قسم وليانو وهر يوه ته عبدالجبار ويل کيږي .ددغه قسم اولياوو يو
صان ِجربان کوي . ځکه چي الله پاک خصوصيت دادئ چي د دوۍ په برکت رسه الله تعالی د هر يش د کرس او نق
د خپل دغه مقدس نوم چي الجبار دئ د تجلې په سبب دده د حال ِجربَان کړئ دئ ،او َدئ يې جابرالحال ګرځولئ
. دئ . نوپه دې وجه َدئ د نورو د حال دجربان سبب ګرځي
د نوم ظهور او "املتکرب "ی د قسم په اولياوو کښي هغه اولياء دي چي پر ده باندي د الله تعال( ۰۰يولسم )
تجلې غلبه کړې وي . د اولياوو په منځ کښي ودغه قسم اولياوو ته ، وهريوه ته له دوۍ عبداملتکرب ويل کيږي .
ددغه ډول اولياوو يوه خاصه داده چي دوۍ خپل ځانونه د الله )جل جالله ( په تکرب، کربيا او په لويي کښي فنا
ذلل او عاجزي يې و الله تعالی ته کړې ده . او بل خصوصيت يې دادئ چي د الله کړيدي ، اوپه اعلی درجه ت
له "سيوی")عزمجده( کربيا ،چي د دوۍ پر ظاهر او باطن باندي يې غلبه کړې ده ، نو په دې وجه دوۍ پرَته
داحکم وي چي الله پاکه و هيچا ته د عاجزۍ رس نه ټيتوي ،ماسيوی له هغه چا چي و دوۍ ته دالله پاک له طرفه
. کړي "اختيار "د هغه په مخ کي دوۍ بايد عاجزي غوره
محرتموو روڼوپه دې برخه کښي ددې بيان درته کوم چي
د کومو رشطو له مخي يو شخص پیر او مرشد جوړيدالئ يس ؟
ود جمحرتمو ! يو څوک چي په طريقت کښي شيخ کامل ، مکمل ګرځي ،نوپه ده کښي به خامخا دغه رشطونه مو
: وي

اول : د ديني علم خاوند به وي ، او په قرآن کريم ،او د نبي عليه السالم په احاديثو به عامل وي . ځکه چي غرض له
دې څخه چي څوک له ده رسه بيعت کوي ،اوُمريد يې ګرځي دادئ چي َدئ به و هغه ته )امر باملعروف او نهي عن
مستحبو ،اود خري په کارو به َدئ و خپل ُمريد ته امر کوي ، او له ناوړو املنکر ( کوي ،يعني په فرضو ،واجبو، سنتو ،
کارو څخه به يې را منع کوي .اودارنګه به َدئ و ُمريد ته ددې الرښوونه کوي چي په څه ډول ُمريد کوالئ يس چي
نو څوک کړي ، باطني سکون ،او له رذيلو اخالقو څخه تصفيه او په ښو اخالقو رسه خپل باطن ښائسته کول حاصل
چي علم نه لري نو هغه کله د دې قدرت لري چي هدايت دي ويو چاته وکړي .ځکه چي و خدائ ته او د الله تعالی
و دين ته رابلل په حکمت او په موعظه حسنه رسه کيږي ، لکه الله پاک چي فرماييل دي : أُدعوا الی سبيِل ربک
اوبوله خلګ و الري ته د رب ستا چي دين د اسالم دئ په حکمت بالحکمة واملوعظة الحسنة ( يعني اې رسوله ! ر
رسه او په نيک نصيحت رسه .اوپه حکمت او موعظه حسنه رسه د خلګو رابلل بې علمه نه يس کيدائ . اومشائخو
د طريقت ټولو په يوه خوله دا وييل دي چي شيخ د طريقت به په دې ډول وي چي دده خربي به له خلګو رسه يا له
. ن څخه وي ، اويابه له حديثو څخه وي ، اويا به دمشائخو له حکايتو او واقعاتو څخه ويقرآ
دوهم به دارشط په ده کښي موجود وي چي عدالت اوتقوی به لري ،په دې ډول چي له کبريو ګناوو څخه به ځان
. ساتونکئ وي ، او پر صغريو ګناوو به ُمرِص او دوام کونکئ نه وي
ه ده کښي موجود وي چي َدئ به زُهد لري ، يعني له دنيا څخه به مخ اړونکئ وي ،اود آخرت په دريم به دا رشط پ
کارو کښي به رغبت لري ، اوپر طاعتو او مأثورو ذکرو باندي به حرص ناک وي ، او له الله جل جالله رسه به د ده
. زړه په دوامداره توګه په تعلق کښي وي
وي چي و خلګو ته به امرباملعروف او نهي له منکره کوي . په ديني امورو کښي څلرم به دارشط په ده کښي موجود
. به چشم پويش ، او إغامض نه کوي
پنځم به دا رشط به پکښي موجود وي چي د طريقت د مشائخو به يې ُمريدي کړې وي ، او له هغو څخه به يې اجازه
جاري سوئ دئ چي يو سړئ تر هغه پوري کاميابه ، تر السه کړې وي . ځکه د الله جل جالله عادت پر دې باندي
. مفلِح ، او کامل نه يس ګرځيدالئ چي له مفلحينو او د کامل له واالوو رسه يې صحبت نه وي کړئ
شپږم به دارشط پکښي موجود وي چي زړه به يې هميشه بيداره وي ،زړه به يې نه بيده کيږي ، په دې وجه چي َدئ
) صلی الله عليه وسلم ( بلل کيږي . او دده مبارک به زړه نه ويده کيدئ ، او سرتګي حقيقي وارث د حرضت محمد
: مبارکي به يې بيدې کيدلې ، لکه چي ده مبارک فرماييل دي
. َعينَايِن تَنامان َ ال يَناُم قَلبِي ( يعني دواړي سرتګي ځام ويدې کيږي ،او زړه مي نه بيديږي

جود وي چي د خپلو ُمريدانو و مال ته ، او د دوۍ و حمد ،ثنا او صفت ته به هيڅ به دارشط پکښي مو ( ۷او وم )
. ( ۵۲۷طمعه نه کوي ) قطب اإلرشاد ص
پوسه ! چي په نادر ډول دايس کيدالئ يس چي يو سړئ بې له دې چي تعلم او زده کړه دعلم په دغه متعارف ډول
وکړي ، په خفي ډول الله پاک د علم دين خاوند وګرځوي ،او بيا يې په سبب د سلوک او د عمل په علم شيخ کامل
ل کړي ،نو دغه ډول سړئ د خلګو په نزد کوم چي د ده وي ، ځکه چي "اَِمي "له حال څخه خرب نه وي او ُمَکمِّ
په ظاهره خو ده هيڅ تعلُم نه وي کړئ . او په دې وجه د خپل وخت د عاملانو د اعرتاضاتو هدف هم جوړ سوئ وي
کتاب چی په همدغه شکل َويل تري سوئ دئ . اوپه نادر "اِبِريز "، مګر په باطن کښي عالِم وي ، لکه صاحب د
يدالئ يس چي يو سړئ درازه زمانه له تقواداره علاموو رسه په صحبت کښي تري کړي ، او له دې ډول دايس هم ک
الري الله جل جالله ده ته علم ورنصيب کړي او بيا يې د سلوک په سبب په واليت رسه مرشف کړي ، که څه هم ده
ه له دې چي له يوه ژوندي شيخ رس په معتاد ډول تعلم نه وي کړئ . او کله دايس هم کيدالئ يس چي يو سړئ پرَته
بيعت وکړي د يوه وفات سوي َويِل په سبب شيخ د طريقت و ګرځي ، چی و دغه راز شيخ ته د اهل طريقت په
. ويل کيږي "اَُوييِس "اصطالح کښ

: په اسالم کښي اول ځل د صويف په نامه څوک ياد سويدئ
:کتاب )نفحات األنس( کښي په دې اړه دايس فرمایيل ديحرضت موالنا عبدالرحمن جامي رحمه الله په خپل
چي حرضت شیخ سفیان ثوري رحمه الله فرمایيل دي چي دلومړي ځل لپاره حرضت ابوهاشم رحمه الله چي دشام
اوسیدونکئ وو اوډير پرهیزګاره او متقي شخصیت وودصويف په نامه رسه یاد سو . حرضت سفیان ثوري رحمه الله
زه په دې نه پوهيدم چي صويف وچاته ویل کیږي تر څو چي مي ابوهاشم صويف ولیدئ . حرضت فرمایيل دي چي
سفیان ثوري رحمه الله چي په خپل وخت کښي مجتهد مطلق وو ، او دامام اعظم ابوحنیفه رحمه الله له زمانې څخه
صوف اسايس هدفونه هجري قمري سنه کښي په برصه کي وفات سویدئ . دطريقت او ت( ۲۶۰برخورداره وو په)
:اومقاصد
محرتمو وروڼو ! اوس دطريقت او تصوف په اسايس بحثو پيل کوو چي په دې بحثو کښي به تايس دطريقت اوتصوف
له ټولو اړخو څخه انشاءالله په پوره توګه خرب سۍ ،که څه هم د طريقت او تصوف بحثونه ډير غامض او باريک دي
ده الفاظو رسه ترشيح کوو چي هر څوک به په ډيره اساين رسه په پو هيږي په خو موږ به ئې انشاءالله په دايس سا
دې بحثو کښي به و تايس ته د طريقت او تصوف بنيادي مقصدونه ، او د شيخ او مرشدکيدولپاره رضوري رشطونه
(له وليانو رسه ، اودارنګه له مريد رسه الزم صفتونه ،همداډول داولياوو دشان عظمت ، او لوئ والئ ، او دخدائ )ج
دتعلق او محبت ګټي ، او له دوۍ رسه د دښمنئ او عداوت نقصانونه ، همدارنګه په طريقت کښي د اولياؤ قسمونه
. ، او د طريقت مختلفي سلسلې ، او د دوۍ مختلفي تګ الري په تفصيل رسه بيان يس
ډول بايد ووايم چي د طريقت او د اول دطريقت او تصوف اسايس يا بنيادي اهدافو ته متوجه سۍ ! په اجاميل
تصوف مقصد دادئ چي هغه انسانان چي له الله جل شانه څخه درذیلو اخالقو په ذريعه اودارنګه د ناسمو اعاملو
په وايسطه پرې سوي ، جالسوي ،او لريي سوي وي ، اوهغه انساين سليم ،او صحي فطرت کوم چي پر هغه فطرت
صل رسه و "جل جال له"کړيدئ له السه ور کړئ وي دغه انسانان بريته له الله باندي الله پاک هر انسان پيدا
يې "صلی الله علیه وسلم "کړي او بريته يې د هغه فطرت خاوندان کړي چي د اسالم پيغامرب حرضت محمد
ه او نپه دغه مبارک حديث کي ذکر کړيدئ چي : ) کل مولود يولد علی فطرة االءسالم فابواه يهودانه او ينرصا
ميجسانه ( او دا کار دطريقت او تصوف استاذان په دې ډول کوي چي دغه قسم انسانان په خپله توجه او محنت
ه مرشف په عشق رس "جل جالله"او تعلیم رسه ، اوپه خپل فيض او برکت رسه په تذکيه ، او په تحليه ، او دالله
وګرځوي
ه الکریمبسم الله الرحمن الرحیم ، نحمده ونصلی علی رسول
محرتمووروڼوپه طریقت کښی اودطریقت داستاذانوپه نظرکښی د حرضت حق سبحانه و تعالی د ذات او صفاتو د
مبارکو اساموو ذکر او يادونه يو غريمعارض أصل دئ . لکه څرنګه چي د رشيعت اسالمي او د قرآين اياتو او نبوي

ته د قربت او د نزديکت او دارنګه د انسان د ظاهري او أحاديثو له مخي د الله جل جالله ذکر و الله جل جالله
باطني پاکوايل او د قلبي تصفيې لپاره ډير أهم کار او عمل بلل سوئ دئ ، لکه الله جل جالله چي فرماييل دي :
. فاذکرواين أذکرکم واشکروايل والتکفرون
ښي طريقت او رشيعت له نظره په راتلونکو برخو ک د الله جل جالله د ذکر په اړه به ان شآءالله تفصييل معلوماتونه د
. درته رايس ، دابرخه فقط و فقط د دغه عظيم الشانه َمبَحث د عنوان او د رسليک په ډول وليکله سوه
قدرمنو وروڼو
ذکر په عريب ژبه کښي د يادوين معنی ورکوي چي څوک يو شئ يا يوحالت يادوي ، لکه مسافر چي دکورنۍ څخه
. ردييس په حالت کښي خپل کور او خپلوان يادويلريي د پ
د ذکر بله معنی د هريي ضد مفهوم افاده کوي مثال : دوه جمع دوه څلورکيږي يا اور تود او سوځونکئ دئ يا دايس
نور مسايل چي ذهن يې أکرثًا نه هريوي ، دژيب بيان يا د قلم د ليکني د اثره افادې ته هم ذکر ويل کيږي ، په ذهن
ديوې موضوع يا يش حارضول د هغه يش يا موضوع ذکر بلل کيږي ، ذکر د زدکړي معنی هم ورکوي او د کښي
. ځينو نورو مفاهيمو د افادې لپاره هم استعامليږي ، نصيحت او پند ته هم ذکر ويل سوئ دئ
ره يې د جات او فالح لپاپه قرآن عظيم کښي يو شمري اياتونه د ذکر په باره کښي نازل سويدي ، او د مسلامنانو د ن
: خدائ )جل جالله ( د مبارکو أسامؤ د ذکر هدايت کړئ دئ ، مثال
. " د خپل خدائ نوم سهار او ماښام يادوه "
حرضت أبوسعيد )ريض الله عنه ( وايي چي د حرضت رسول أکرم ) صلی الله عليه وسلم ( څخه پوښتنه وسوه چي د
م بنده افضل او لوړ دئ ؟قيامت په ورځ د خدائ )ج( په نزد کو
. ده مبارک ) صلی الله عليه وسلم ( وفرمايل چي : د خدائ ذکرکونکي ) نر او ښځي (
بيا پوښتنه وسوه چي يارسول الله اياد ذکرالهي کونکئ د خدائ په الر کښي د جهاد کونکي څخه هم أفضل دئ ؟
پر کافرانو او مرشکانو وچلوي تر دې چي د هغه توره پيغمرب ) ص ( ورته وفرمايل : که هغه جهادکونکئ خپله توره
ماته يس او هغه خپله په وينو رنګ يس ) يعني شهيد يس ( بيا هم د خدائ ذکر کونکئ په مرتبه کښي د هغه څخه
. بهرت دئ
. ( د مشکوة حواله پر صحيح ترمذي )
صلی الله عليه وسلم ( فرماييل دي چي په بخاري رشيف کښي له حرضت أبوهريرة څخه روايت دئ چي رسول الله )
: الله تعالی فرمايي

. زه د خپل بنده رسه يم تر څو پوري چي هغه مايادوي او د هغه دواړي شونډي زما په ذکر رسه حرکت کوي
د حرضت عبدالله بن عمر )رض( څخه روايت سوئ دئ چي رسول الله )ص( فرماييل دي : االولکل شیء صقالة
ذکرالله ،یعنی وصقالة القلوب
دهر يش صفايي سته او د زړه صفايي د خدائ )جل جالله ( ذکر دئ ، او د خدائ )ج( د عذاب څخه د خالصون
لپاره تر ذکر الهي هيڅ شئ بهرت نسته . اصحابو عرض وکړ ايا د خدائ )ج( په الره کښي تر جهاد هم أفضل دئ ؟
هم د جهاد کونکي توره په جنګ کي ماته يس . ) مشکوة رشيف ده مبارک ) صلی الله عليه وسلم ( وفرمايل : که څه
) .
محرتمواسالمی وروڼوله مخه ترتحلیل دمباحثو دذکرپه دې برخه کښی داهل السنت والجامعت دڅلوامامانوموقف
درته ذکرکوم کوم چی دتصوف اوطریقت په باره کښی یې درلودئ چی بیان یې په دې رشحه دۍ
اول
ابوحنيفه نعامن رحمه الله،ځموږدغه مبارک اوعالیقدره امام په تصوف کښی صاحب دطریقت ؤپه امام اعظم
هدایة النافع کښی مذکوردی چی امام اعظم په طریقت کښی دامام جعفرصادق شاګرداومریدؤپه درمختارکي اوپه
اسم یقت اخذله ابی قحاشیه دابن عابدین کښی پردرمختارباندی راغلی دی چی ابوعلی دقاق ویلی دی چی مادطر
نرصآباذی څخه کړیدۍ اوابوقاسم ویلی دی چی مادطریقت اِخسته له شبلی څخه کړی دی اوهغه له رسی سقطی
څخه اوهغه بیاله معروف کرخی څخه اوهغه بیاله داوودطائی څخه اخذدطریقت کړیدۍ اوهغه بیا علم اوطریقت
دواړه له امام اعظم ابوحنیفه څخه حاصل کړیدۍ
دوهم
امام مالک بن انس ريض الله عنه هم صاحب درشيعت اودطريقت ددواړو وو عالمه عدوي په خپله حاشيه کښي
کومه چي پررشحه دامام زرقاين پرته ده پرمنت دعزيه کوم چي په فقه مالکي کښي جوړسويدۍ ددريم جز په
صوف مل يتصوف فقدتفسق ومن تکښي ويلی دي چي امام مالک رحمه الله تعالی فرماييل دي )من تفقه و ۰۹۵صفحه
ومل يتفقه فقدتزندق ومن جمع بينهامفقدتحقق(یعنی هرڅوک چی دفقهی علم حاصل کړی اوعلم تصوف اوطریقت
حاصل نکړی اودطریقت پرالرباندی والړنسی نوپه تحقیق رسه به دغه سړئ فاسق وګرزی اوهرڅوک چی بیاطریقت
ی نوپه تحقیق رسه به دغه څوک زندیق وګرزی اوهرڅوک چی اوعلم تصوف حاصل کړی اودعلم فقهی تحصیل ونکړ
دغه دواړه علمونه رسه جمع کړی نوپه تحقیق رسه دغه سړئ وحق ته ورسیدئ

دریم امام شافعی رحمه الله فرمایلی دی چی ستاسی له دنیا څخه دری شیان وماته محبوب دی،اول ترک دتکلف
اء په الره پسی داهل تصوف،انظرکشف الخفاءلالمام العجلونی دوهم له خلګورسه ښه معارشت دریم پیروی اواقتد
۰،جزء،،۱۴۰،ص،
څلرم امام احمدرحمه الله فرمایلی دی چی زه ترصوفیه ؤبهرتین قومونه نه پیژنم یوچاورته وویل چی دوی سامع
اوتواجدکوی ده په جواب کښی و رته وویل چی پریږده دوی چی یوساعت له خپل رب رسه خوشحالی
ملحمدالسفارینی۰۲۱ص،۰غذاءااللباب رشح منظومة اآلداب،جزء،وکړی،

په تصوفی اصطالحاتوکښی دذکردډولوبیان کوم کوم محرتمووروڼودتصوف اوعرفان په دې برخه کښی وتاسی ته
: چی په دې رشحه دۍ
()خفی ( پټ ذکر۴( )جلی ( څرګند ذکر )۱( تحقيقی ذکر )۲تقليدی ذکر ) (۰
: تقليدی ذکر
ی ذکر هغه ډول ذکرته ويل کيږي ، چی ذاکر محض دتقليد له رويه ذکرکوی ، يعنی ژبه يې په ذکر اخته وی تقليد
، مګر دزړه حضوريې ال نه وی موجود سوۍ ، پداسی حالت کی چی يوازی ژبه په ذکر مرصوفه وي ، اوزړه ورڅخه
يداری ، اوذهنی مترکز زيات کړی خربنه وی . شيخ اومرشد کوښښ کوي چی په مريد کښی باطنی حضور ، دزړه ب
. شيخ پدې پوهېږی چی د سالک په لومړنی دوره کښی دذکر قلبی توجه اوحضور نسبتا لږ وی ، اودهغو مرحلو
څخه چی نوی صوفی اوسالک تېريږی ، دزړه دحضور پيداکېده رضور امردۍ .ځکه چی په صوفيانه اصطالحاتو
غافله وی ، نتېجه يې داسی ده ، لکه : څوک چی تخم په ښوره زاره کښی که ذکر په خوله ويل کيږی اوزړه ورڅخه
. مځکه کښی وکری . چی حاصل يې طبعا مطلوب نه وی
: تحقيقی ذکر
دطريقت دسري اوسلوک له مخې ذکر هغه وخت تحقق پيداکوی ، چی دکامل شيخ له لو ری ومريدته تعليم اواجازه
ای ونيسی څوپه دې توګه دذکراغېزه زياته سی . ذکر په طريقت کښی ورکړه سی ، اودهغه په روح اوزړه کښی ځ
دمريددلومړنۍ مرحلې بيا تراخرينی پړاو پوری ، چی دفنا اوبقا مقامونه دي ، ملګری وي ، ځکه چی ذکر رسه دزړه
. له حضوره مريد مرحله په مرحله ديوه مقام څخه وبل روحانی مقام ته لوړه وی
: جلی ذکر
ند ذکر هغه ډول ذکر ته ويل کيږی چی ، ذاکر نسبتا په لوړ اواز رسه ذکر کوی په ځنوتصوفی جلی اوڅرګ
سلسلوکښی دلوړ اواز يعنی )جلی ( ذکر اصل منل سويدۍ ، دحرضت شيخ عبدالقادرجيالنی )رح( سلسله چی په
. قادر يه مشهوره ده وجلی ذکرته ترجيح ورکوی
: خفی )کرار( ذکر

هغه ډول ذکرته ويل کيږی چی ذاکر په کښته اواز رسه ذکر کوی . دحرضت شاه نقشبند )رح ( خفی ياکرار ذکر و
. طريقه چی په نقشبندیه ، سلسله رسه مشهوره ده ، دخفی ذکر حالت يې منلی دۍ
حتی که مريد دعادی خلګورسه په مجلس کښی ناست هم وی دخفی ذکر کولو څخه غافل نه وی . ذکرکه خفی
يد دزړه حضورالزم دۍ . دذکرنوعيت ، او وخت دپري اومرشد له لوری ټاکل کيږی دذکر په نوعه وی ياجلی دمر
کښی کله داسی حالت هم راځی ، چی مريد دخپل هر نفس چی با سی يا يې بريته ننباسی ، د دالله جل جالله
ردم واوبريته ننيستوپه هداسامؤ څخه په هغه ډول چی دپري له لوری وظيفه ورکړه سوی وی ، ذکر کوی ، دسا ايست
. کښی ) ذکر ( دالسه نه ورکوی ، ځکه چی دمريد دپاره دطريقت له رويه په ذکر کښی يوګړی ځنډهم تاوان لری
محرتمو مسلامنانو له مخه تر دي چي د تصوف او عرفان درشعی حیثیت په بیان رشوع درته کوم ستايس توجه
دهغو شيانو له جملې څخه چي نن صبا په مسلامنانو کښې په عامه يوې رضوري خربي ته را ګرځوم ، هغه دا چي
توګه منځ ته راغيل دي او د دې وړ دي چي ډېر افسوس بايد سړے پرې وکړي يو لوے شئ دادئ چي له تصوف او
عرفان څخه مسلامنان يا غافل دي ، او يا يې مخالف دي ، هغه خلق چي د تصوف اوعرفان عقيده لري له تصوف
د مثال په ډول په هيڅ مدرسه ،او مکتب کښي د تصوف د علم يو کتاب هم ٠غفلت کښې پراتۀ دي څخه په
محصلينو ته نه تدريس کيږي او نه تعليم ، د اکرثو علامؤ چي پلټنه ويش نو صورتحال يې دا وي چې د تصوف د
دې ډول ق لکه وهابيان بياپهعلم يو کتاب يې په ټول عمر کښي په کتب خانه کښې ال نه وي ليدلئ ، او ځيني خل
دي چي د اسالم د مقدس دين دغه عظيمه شعبه چي تصوف او عرفان دے بيخي کفر او رشک ګڼي ، او صوفيان
دبېلګي په توګه په يو کتاب کښې چې د )) فکر صويف (( په نامه ٠او اولياء کرام العياذ بالله مرشکان او کافران بويل
رحمن نوميږي د تصوف د علم او د اولياء کرامو په رد کښې جوړ کړئ دئ او نن صبا دئ او يو وهايب مال چي عبدال
د انرتنيټ له الري هم شائع شوے دے دايس راغيل دي : چي ) العياذ بالله ( تر ټولو هغو فتنو چي مسلامنان په
په دې سبب موږ نو ٠مبتال شوي دي لويه فتنه د تصوف ده چي ټول قسمونه د کفر ئې په بغل کښې نيويل دي
. غواړو چي مسلامنانوته د تصوف او عرفان په اړه درجه په درجه مفصل معلومات ورکړو
د تصوف رشعي حېثيت
محرتمو مسلامنانو د تصوف او عرفان دبيان د سلسلې په دې برخه کښي تاسو محرتمو ته د تصوف رشعي حېثيت
م کښې د تصوف رشعي حېثيت په دې ډول دے چې محرتمو په اسال ٠، او د صويف دکلمې تحقيق وړاندې کوم
د )درمختار( او د فقهي ٠تصوف د دين يو دايس مهمه شعبه ده لکه څنګه چي )فقه( د دين مهمه شعبه ګڼله کيږي
د نورو معتمدو کتابو په حواله لکه څنګه چي د فقهې د علم زدکړه فرض کفايئ ده دا رنګه د تصوف د علم زده کړه

د اسالم په ابتدايئ دورو کښې حتی د امام ابوحنيفه رحمه الله په زمانه ٠و باندې فرض کفايئ ده هم په مسلامنان
کښي )) علم فقه (( د دين د ټولو شعبو نوم ؤ په دې ډول چي علم عقايد ، او علم د ټولو ظاهري رشعي اعاملو لکه
وو همدا سبب دے چي امام ابوحنيفه رحمه او د تصوف علم ټول په )) علم فقه (( کښې داخل ٠منونځ ، روژه ، حج
الله خپل هغه کتاب چې په عقايدو کښې يې تصنيف کړے دے په فقه اکرب رسه مسمی کړيدئ اودې ته دفقهي
قدميي اصطالح ويله کيږي ، په وروسته زمانه کښې علاموو د ډېر اهتامم له وجهې ))علم عقايد(( ځانته علم وګرځاوو
ه يې مسمی کړ ، ا و ))علم اخالق(( يې ځانته علم وګرځاوو او په ))علم تصوف (( رسه يې مسمی او په ))علم کالم (( رس
کړ ، او د ظاهري اعاملو علم يې ځانته علم کړ او په ))علم فقه(( رسه يې مسمی کړ او دې ته جديده اصطالح ويله
و علم تصوف ، او علم فقه چي په دجديدې اصطالح له مخي د دين علم دري قسمه علم دے علم کالم ، ا ٠کيږي
په قران کريم کښي او دا رنګه په نبوي )ص( مبارکو احاديثو ٠قدميه اصطالح کښې دغو درې واړو ته فقه ويله کيده
کښي چي امر په تفقه يف الدين راغيل دے مراد ورڅخه د همدغې قدميي اصطالح مطابق زده کول د دغو درې
صوف تر منځ دايس شديد تړون موجود دے چي عمل کول په فقهې باندې بې له د فقهې او د ت ٠واړو علومو دي
په قران کريم او په سنت نبوي کښې چې مسلامنان د ٠تصوفه ، او عمل کول په تصوف بې له فقهې ممکن نه دے
٠فقهې په زدکړه امر شوے دے په هغه عمل کول بې له تصوفه ممکن نه دے
په قران کريم او په ٠ري لکه علم قلب ، علم اخالق ، احسان ، سلوک او طريقت محرتمو ! تصوف مختلف نومونه ل
سنت نبوي )ص( کښې تصوف په اکرثو ځايو کښې د احسان په لفظ رسه ياد شوے دے ، او زموږ په زمانه کښې
هري اعضاو محرتمو! لکه څنګه چي ډېر افعال او کارونه د انسان له ظا ٠دغه علم د تصوف په نامه رسه مشهور دے
او اندامونو څخه صادريږي ) چي دې ته اعامل ظاهره ويل کيږي ( دا رنګه ډېر اعامل بيا دايس دي چي د انسان له
باطن او زړۀ څخه صادريږي ) اودغو اعاملو ته اعامل باطنه ويل کيږي ( بيا لکه څنګه چي دغه ظاهري عملونه د
، روژه ، زکات ، حج، وتر ،او ځينې سنت ، او مستحب دي ، رشيعت له نظره ځيني فرض ،او واجب دي لکه منونځ
او ځيني حرام ، او مکروه دي دا رنګه د انسان باطني عملونه د قران کريم او د سنت نبوي )ص( له نظره ځني عملونه
فرض دي لکه تقوی ، له خدائ جل جال له څخه ويره ، له خداے او رسول )ص( رسه محبت ، اخالص ، توکل ، صرب
، شکر ، تواضع ، خشوع ، قناعت ، حلم ، سخاوت ، حيا ، رحم ديل ، وغريه ، دغو اخالقو ته فضايل او اخالق حميده
او ځينې باطني عملونه د انسان بيا حرام او ناروا دي لکه تکرب ، عجب ، ريا ، محبت د مال ، محبت د ٠ويل کيږي
کينه ، سنګديل ، او بې محله يا له اندازې وتلې غصه ، وغريه جاه او منصب ، بخل ، بزديل ، اللچ ، دښمني ، حسد ،
٠چي دغو ته رذائل يا اخالق رذيله ويل کيږي
او لکه څنګه چي ظاهري اعامل ترفقهې پوري تعلق لري او دفقهې د علم له الري دظاهري اعاملو فرض والئ او حرام
لف دے چي دغه ظاهري عملونه انجام کړي دا والئ معلوميږي او د علم فقهې د دستور مطابق هر مسلامن مک
رنګه متام فقها او علام پردې باندي متفق دي چي له باطني اخالق رذيله وو څخه ځان ساتل او دا رنګه باطني اخالق

حميده په ځان کښې راوستل پر هر عاقل ، بالغ مسامن نر ، او ښځه باندې فرض دي په دې اړه د در مختار د اول
٠وګورۍ صفحه ٠٠جلد
له اخالق رذيله ؤ څخه ځان ساتلو ، او اخالق حميده په ځان کښې راوستلو ته اصالح النفس ، يا تزکيۀ نفس ، يا تزکيۀ
په قران کريم کي الله پاک ٠اخالق ، ياتهذيب اخالق يا تهذيب نفس ويل کيږي او دا د تصوفو حاصل او مقصد دے
اَها د نفس د تذکيې په شان کښې خپلو بندګانو ته دا سې هدايت فرمايلے دے: قَْد أَفْلََح َمن َزكََّها َوقَْد َخاَب َمن َدسَّ
يعني په تحقيق رسه په مراد ورسيدی هغه څوک چي پاک يې کړ نفس خپل له رزيلو ٠ايتونه ( ٠٠او ٩)سورۀ شمس
٠اخالقورسه اخالقو څخه او په تحقيق رسه نامراده شو هغه څوک چي پټ يې کړ نفس خپل په رزيلو
محرتمومسلامنانو وروڼو دتصوف اوعرفان پدې برخه کښی دهغوصفاتوبيان درته کوم کوم چی په طريقت کښی
دمريد دپاره رضوردۍ چی په هغوصفتورسه به موصوف وي د دې دپاره چی له سلوک اودشيخ اومرشد له صحبت
کښی موجود نه وي نوبيا له سلوک اوله صحبت څخه ګټه واخلی او وکامل ته ور سېږي اوکه دغه صفتونه په مريد
څخه دمرشدفيض اوبرکت نسی حاصله والی او وکامل ته نسی رسېدالی هغه صفتونه ټول شل صفتونه دي کوم
چی دطريقت علاموو ذکرکړيدي اورشحه يې په دې ډول ده
اول
عت وکړي نوبه دنصوح صفت توبه ده، په طريقت کښي دمريددپاره دارضوري ده چي کله له يومرشدرسه بي
اوداخالص توبه له ټولوګناووڅخه کاږي اوبياچي له هرمقام څخه واوچت اولوړمقام ته ورسيږي نودتوبې تجديدبه
کوي ځکه په هرمقام کښي چي َدْي وي نوځني دايس شيان سته چي نسبت وهغه مقام اووحال ته دده ګناوي بليل
نيک کارونه ګڼل کيږي لکه چي په رشیعت اوطريقت کښي کيږي که څه هم دالندي مقام وواالته هغه شيان
دامشهورقول دۍ)َحسناُت االبراِر سيئات املقربني(بلکي دغه مقام اوحال چي ده درلودۍ نسبت وهغه مقام اوحال
ته چي اوس َدْي ورپورته سودطریقت له مخی ګناه بلله کیږی
دوهم
ايدتارک ددنيا وي له عيايش اوله تنعم او ترفه څخه صفت زهددۍ يعني له دنياڅخه بې رغبته کيدل دي،مريدب
مخ اړُونکۍ وي دمريدبايدله دنيارسه دويني قدرتعلق وي چي رشعاً دي اړتياورته لري اوفقط اوفقط دده هغه جدي
حاجتونه په پوره کيږي کوم چي َدْي ورته اړوي،
دريم

تعلقات پري کړي اوځان ورڅخه وژغوري صفت تجريددۍ مريدبايدمجردوي په دې معنی چي هغه ټولی عالقې او
کوم چي رشعاًدهغې عالقي اوتعلق په مراعت کولورسه َدْي مکلف نه وي او دالله جل جالله په الرکښي چي دسلوک
اودطريقت الرده َدْي له ترقۍ اوله پرمختګ څخه راګرزه وي، لکه الله جل جالله چي فرماييل دي
ْم فَاْحَذُرْوُهمْ اِنَّ ِمْن اَزَْواِجُکْم واوالدکم ) ْ (َعُدوَّالَُّک
يعني بېشکه له ښځوستاسوڅخه اوله اوالدوستاسوڅخه سته دښمنان تايس لره نووويرېږۍ له دوۍ څخه يعني
ستاسوپه ښځواواوال دوکښي دايس ښځي اواوالدونه هم پيداکيږي چي ددوۍ مراعت اوتعلق تايس دالله جل جالله
په مخالفت کښي اچوي نوپه دې وجه دوۍستايس دښمناناودهغه درسول)صلی الله عليه وسلم(
دي نوبايدله دوۍڅخه وويرېږۍ اوځانونه ورڅخه وساتۍ،
څلورم
صفت عقيده ده،دمريدبايدعقيده برابره وي مريدبايدهغيس عقيده ولري کومه چي داهل السنت والجامعت له
مريدبايدله هغوټولوعقيدوڅخه پاک وي کومي چي مسريرسه توافق لري اودڅلوروامامانو له تګالري رسه مطابقه وي،
داهل ا لسنت والجامعت دڅلوروامامانودمسلک مخالفي دي،
محرتمواسالمي وروڼوپه تېره برخه کښي ماوتايس ته ددې خربي ذکرکړي ؤچي دطريقت اودسلوک په الره کښي
ملې دهمدغوشلوصفتوله ج چي څوک سرياوسلوک کوي اوُمريدوي نودغه مريدبايدپه شلوصفتورسه موصوف وي چي
څخه څلورصفتونه ماپه تېره برخه کښي درته بيان کړل په دغه برخه کښي له مذکوروصفتوڅخه يوتعدادنورصفتونه
درته ذکرکوم چي بيان يې په دې ډول دۍ
پنځم له دغوشلو صفتوڅخه تقوي ده مريدبايدپرهيزګاراوله الله جل جالله څخه وېرېدونکۍ وي اوله
ناکو شيانوڅخه بايدُمْجتنِْب وي په خوراک اوچښاک اولباس اوجامه کښي بايد ُمحتاط وي خوالبته په حرامواوشبهَ
احتياط کښي له مبالغې اوله افراط څخه هم بايدکاروانخيل ځکه چي بيادوسواس په مرض اخته کيږي اوترڅوچي
ې بايدپوره خيال سايت، مګرپه ديې طاقت وي په عزېمت بايدعمل کونکۍ وي نه په رخصت ،اودطَهارت اودنِظافت
باره کښي هم بايدافراط ونکړي چي دوسويس په مرض مبتال نيس ،اودارنګه په ټولواحوالوکښي داسالم دپیغمرب صلی
الله علیه وسلم دغه هدايت باید نصب ا لعني وګرځوي چي) دَْع مايُِريْبَُک الی مااليريبک(

صربدۍ،په رشيعت کښي صربپردرې قسمه دۍ،اول شپږمله دغوشلوصفتوڅخه چي دمريددپاره رضوردي
صربپرطاعت اوعبادت دالله تعالی باندي، دوهم صربله معصيت اوله ګناؤ څخه،دريم صربپرمصېبتوباندي، په
مريدکښي بايددغه درې رسه قسمونه دصربموجودوي، اوله دې رسه رسه مريدبايد
ه مي چي دشيخ اومرشدله لوري وده ته په هغوۍ رس دهغوټولوتقييداتواوپابنديوپرتابعداري باندي صربوکړي کو
امرکيږي اوله رشيعت رسه موافقت لري،او که په يوه مرحله کښي په اساين رسه صربکول ورته ګران يس نوله
تصربڅخه دي کاراخيل اوپه تکلف رسه دي صربکوي چي په نتېجه کښي الله جل جالله وده ته دصربتوفيق ورکړي
ََصرّبُه الله(لکه چي داسالم پیغمرب صلی الله علیه وسلم فرماييل دي )من تََصربَّ
اوم له دغوصفتوڅخه مجاهده ده مريدبايدهميشه په جهادحقيقي ،جهادکاِمل اوپه جهاداکربکښي کوم چي عبارت
دۍله مخالفت څخه
دخواهشاتودنفس اودشيطان مرصوف وي ځکه چي نفس ترڅوچي دده دخواهش مطابق رفتارنه کيږي نوَديْ
دډيرکمزوري وږي زمري په مثال دۍ چي په دغه وخت کښي َدْي ددي توان نلري چي تاپه هالکت کښي واچوي
اوکله چي دده دخواهشاتوتابعداري وکړه يس نوبیا دي ديوه زوروراوچاغ زمري په مثال ګرځي اوستاپرهالکولوباندي
.قدرت پيداکوي اوهالکوي دي

عرفان په تريو دوو برخو کښي ما وتايس ته د هغو شلو صفتو له جملې څخه ځام معززو اسالمي ورڼو ! د تصوف او
صفتونه بيان کړل ، اوس په دې برخه کښي د همدغو شلو صفتو له جملې ۷کوم چي د ُمريد دپاره رضور دي اوه
: څخه يو تعداد نور صفتونه درته ذکر کوم ، چي په دې رشحه دي
: صفت شجاعت دئ (۸)
ره په طريقت او رشيعت کښي اتم صفت کوم چي په ده کښي بايد موجود وي دادئ چي ُمريد به د ُمريد دپا
شجاعت او دالوري لري ، ُمريد بايد مردانه او دلري وي ، تر څو چي َدی و کوالئ يس چي له خپل نفس او شياطني
. وي الجن واالنس رسه په ميړانه مقابله وکړي او هميشه د دوۍ په مخالفت کښي واقع
: صفت بََذل دئ (۹)
ُمريد بايد جّواد ، سخي او شندونکئ د مال وي په حقو الرو کښي ؛ ځکه چي يو خو سخاوت د اسالم د پيغمرب )صلی
الله عليه وسلم ( له عمده صفاتو څخه دئ ، او دارنګه د اسالم د مقدس دين له نظره سخاوت د مسلامن دپاره ډير
)جل جالله( ته د تقرب او نزديکت لويه وسيله ده ، او بل د طريقت په الره کښي د ُمريد عظيم صفت دئ او و الله
دپاره د پر مختللو لوۍ عامل دئ ، او له دې رسه رسه بُخل د الله پاک په الره کښي د پرمختللو ډير لوۍ عائق او
. مانع دئ
ٌد ِمَن الجنِة بعيٌد ِمَن الناِر ، والبخيل بعيٌد ِمَن اللِه بعي السخي قريٌب ِمَن اللِه قریٌب "د اسالم پيغمرب فرماييل دي :
. ) مشکوة وغريه ( �ِمَن الجنِة قریٌب مَن الناِر
: صفت فتّوت دئ (۰۱)
فتوت و جوامنردي ته ويل کيږي ، ُمريد بايد جوامنرد وي ، په دې ډول چي و هر چا ته پخپله درجه کښي ګوري
خپل حق ورکوي او له نورو څخه د حقګذارۍ طلبدار نه وي ، او د الله تعالی په دې قول چي او و هر حقدار ته
کلّم الناَس علی قدِر عقولِِهم "او دارنګه د اسالم د پيغمرب په دغو ارشاداتو چي : "وآت کل ذي حق حقه ":
. باندي عمل کونکئ وي "و أنزِل الناَس منازلَُهم "او "
: صدق دئصفت ( ۰۰)
ُمريد بايد صادق وي ، د ُمريد ټويل معاملې که له خدائ رسه وي او که د خدائ له مخلوق رسه وي بايد پر صداقت
ِذب الصدُق ينِجي و الکَ �ِبنا وي ، او همېشه يې بايد داسالم د پيغمرب دغه هدايت نصب العني ګرځولئ وي چي :
. " يُهلِک
: صفت علم دئ ( ۰۲ )

بايد په هغه اندازه ديني ِعلم حاصل کړئ وي کوم چي َدی رضورت ورته لري ؛ ځکه د رضورت په اندازه ددين ُمريد
. علم ايزده کول پر هر مسلامن باندي فرض دئ
امام أعظم أبو حنيفه )رحمه الله تعالی ( چي د کومو أحاديثو روايت کړئ دئ د هغوۍ له جملې څخه ) لکه چي
. "طلب العلم فريضة علی کل مسلم "ي ( يو حديث دادئ چي :طحطاوي ذکر کړيد
: صفت نياز دئ ( ۰۱ )
ُمريد بايد نياز او عاجزي ولري ، په هيڅ حالت کښي بايد عجز ، تواضع او تذلُل په دې رشط چي د الله )جل جالله(
"بارک حديث ته ځري وي چي : دپاره وي له السه ورنکړي او د اسالم د پيغمرب )صلی الله عليه وسلم( و دغه م
. " َمن تواضَع لِلِه رَفَعُه اللهُ
محرتمووروڼو دهغوشلوصفتوله جملې څخه کوم چي په طريقت کښی دمريددپاره رضوردي دتصوف اوعرفان په
تېروبرخوکښي ديارلس صفتونه ماوتايس ته بيان کړل اوس دهمدغوشلوصفتوله جملې څخه وځينونوروصفتوته
ې ډول دیګورئ،چی په د
صفت َعيَّاِري دئ، (۰۴)
ددغه صفت مقصددادئ چي مريدبايدخپل ځان ناچيز وشمريي اوپه الاباله توګه بايدخپل ځان ته همېشه کتونکئ
وي ،اوله فروتنئ څخه ډک وي، لکه چي يوبزرګ په فاريس نظم کښي فرماييل دي،
مدرعشق یاربني که چوعيّارمريویم رسزيرپانهاده چوشطّارميـــروي
درنقطهء مرادبدين دورما رســـيم زيرابرسهميشه چوپرکارمريويم
جانرافداي يارګرامنايه کرده ايــــــم ورحکم ميکندبرسدارميــــــــرويم
مرګ ارکيس بجان بفروشدهميخريم عيار وار زانکه بریارمريويم
ماراچه غم زدوزخ وباخلدمان چکار دلداده ايم مابردلدارمريويم
تياده،صفت مالم (۰۵)
په دې معنی چي مريدبايدپه دې ډول وي چي نام اوننګ،مدح اوذم ،رداوقبول دخلګودده په نزد يوشان وي،نه
بايددنامه اودشهرت خواهشمندوي اونه بايدددې فکراوسوچ وررسه وي چي خلګ زماښه وايې اوکه بدوايې اوپه
وا کونکئ وي چي خلګ له مارسه دوستي کوي خلګوکښي زه مقبول يم اوکه نامقبول يم اونه بايدپه دې باک اوپر
اوکه دښمني کوي،بد راته وايي اوکه ښه راته وايي

صفت عقل دئ، (۰۶)
مريدبايدعقل مندوي اوپه هرباب کښي له هوشيارئ اوبيدارئ څخه کاراخستونکئ وي،اوپه مقتضی دعقل عمل
کوي خصوصا دخپل استادپرياومرشدپه باره کښي
صفت ا دب دئ، (۰۷)
بايدادبناک وي اوخاونددښواخالقووي خصوصاً له خپل شيخ اواستادرسه بايدله لوۍ ادب څخه کاراخستونکئ مريد
وي،اوپه ظاهراوپه باطن کښي دخپل شيخ واشاراتوته متوجه وي،اوکه شيخ وده ته دده پرتقصرياتوباندي کومه تنبيه
ه هرقسم ح وکړي،اوپه دې باب کښي بايدلورکړي نودفعتاً بايددخپل شيخ له تنبيه رسه سم دخپلوتقصرياتواصال
تعلل،حجت ګويي اوبهانه جويي څخه ډډه کونکئ وي،
موالناروم صاحب دادب په باب کښي فرماييل دي ،
ازخــــــــــداخواهيم توفيق ادب يب ادب محروم ماندازلــــــطـــف رب
آفــــــــــــــــــــــــاق زديب ادب تنهانه خودراداشت بد بلکي آتش درهمه
هــــــــرچه برماآيدازظلامت غم آن زبـــــــي باکي وګستاخي است هـم
همدارنګه يوبل بزرګ فرماييل دي
حافظاعلم و ادب ورزکه درحرضت شاه هرکرانيست ادب الئق خدمت نبود،
م جملې څخه داتلسم او نولسم اوشلمحرتمواسالمي وروڼودتصوف اوعرفان په دې برخه کښي دمريددشلوصفتوله
صفت بيان درته کوم اوداولسوصفتوبيانونه مي په تېروبرخوکښي درته کړيدي،
: صفت حسن خلق دئ (۰۸)
مريدبايدښه اخالق ولري اوله تکرب،تفاخراوله عجب اوله جاه طلبۍ څخه اجتناب کونکۍ وي له خپلوملګرو اوله
الم په مقدس دين کښي ښه اخالق په ډيره لوړه کچه اهميت اوارزښت هرچارسه بایدپه ښواخالقوګذاره کوي،داس
لري،داسالم پیغمرب صلی الله علیه وسلم په يوه حديث کښي کوم چي په مشکوة وغريه کښي ذکرسويدئ فرماييل
دي
(ان من احبکم ايل واقربکم مني مجلسايوم القيامة احاسنکم اخالقا)
له نظره ددنيا اوآخرت ددناکامې اوبدبختۍ ډيرغټ سببونه دي اوباملقابل بداخالق داسالم دمقدس دين

: صفت تسليم دئ (۰۹)
ُمريدبايدو خپل مرشداواستاذته ظاهرا ًاوباطناً خپل واک اواختياروسپاري ، خوپه دې رشط چي استاذ اومرشديې
طريقت له مخي دايس واقعاًمرشدوي کامل اومکمل وي،ټګ اوناقص نه وی ځکه له ناقص استاذ څخه اخذ او تعلم د
مثال لري لکه له شيطان څخه چي دعلم اخذکوي
: موالنارومی صاحب فرماييل دي
چون بيس ابليس آدم روي هست ـــ پس به هر دستی نبايد داد دست
زانکه صياد ميزند بانګ صــــفري ـــ تا بګيـــــــرد مرغ را آن مرغ ګري
. ګويد بر ســـليمی آن فسونحرف درويشان بدزَدد َمرد دون ــــ تا ب
ل ته دايس تسليم وي لکه ُمرده چي و غسل او دارنګه د طريقت علآمؤ فرماييل دي چي ُمريد به و ُمرِشد کاِمل ُمکمِّ
. ورکونکي ته تسليم وي
: صفت تفويض دئ ( ۲۱)
ول خپل ټ "اللَه بصرٌي بالِعباد واُفَوُِّض أمِري الی اللِه اِنَّ �ُمريد بايد په مقتضی ددې قول د خدائ پاک چي
: کارونه و الله )جل جالله ( ته وسپاري ، لکه چي يوه بزرګ فرماييل دي
وکلت الی املحبوب امري کله ـــ فان شاءاحياين وانشاءاتلفا
اولکه چي يوبل بزرګ فرماييل دي
بګذاشته ام مصلحت خويش بدو ـــ ګربکشد ورزنده کنداوداند
دارد ـــ باران بالبررسدل مېبارد تادل رقم عشق برجان
جانابرست کزتونګردانم روي ـــ ګرعشق هزارازين برويم آرد،والسالم
قدرمنووروڼوکوم څه چي زه په دغه اوپه راتلونکو برخه کښي درته ليکم نوباعث پرهغه باندي داشئ دئ چي له
وم بعضوعريب مواقعو او ویب سايتو ک ځينوويب سايټو څخه زماځيني بيانونه کوم چي دتصوف اوعرفان په اړه دي
چي وعراق اووغريه ته منسوب دي نقل کړیدي اوبيايې داخربه زیربحث ګرځولې ده چي دافغانستان يونامتوعامل
موالنامحمدمعني الدين ابوالفضل په رسمی مواقعوکښي دتصوف مدح، صفت اوبيان کوي اوپه دې باره کښي
ي په هغوۍ کښي اکرث مثبت نظرونه دي که څه هم زيات ډيروعربوعلامووخپل نظرونه ورکړیدي چ

ددغواکرثوعلاموو سلفيان دي، اورصف دوويادرو سلفی عاملانو منفی نظرورکړيدئ خوددغوعلاموودنظرو په اول
: رسخط کښي چي کوم بيان په مذکوروویب سايتوکښي ذکرسویدی دهغه معنی اومطلب په دې ډول دئ
وکښي ولیدل چي موالمعني الدين ابوالفضل دتصوف مدحه کوي ، دغه رباين عالِم نن ورځ مي په ځینورسمي مواقع
د تصوف په اړه وخلګو ته بيانونه ورکوي او د تصوف له اهميت څخه بحث کوي ، د موالنا معني الدين له دغو بياناتو
فغانستان عاملان او څخه دا خربه څرګنده سوه چي کومه اوازه چي ځموږ د عربو په منځ کښي خپره سوېده چي د ا
طالبان له تصوف څخه منکر دي او د سلفيت عقيده لري دروغ او بې اساسه ده ، بلکي د افغانستان عاملان او
. طالبان اهل د تصوف حقيقي دي او ددين د دښمنانو په مقابل کښي په شجاعتمنده او صادقانه توګه جنګيږي
ئ چي په اسالم کښي چي کوم نامتو او باشجاعته مجاهدين تري او ځينو عمده عاملانو د دوۍ دايس نظر ورکړئ د
سويدي نو هغه ټول متصوفني وو ، لکه عثامنيه سالطني ، صالح الدين ايويب ، محمود غزنوي او لکه عمر مختار
. وغريهم
: ــــ ما چي د دوۍ نظرونه ټول وکتل نو و درو خربو ته ډير سخت حريان او په تعجب کښي پاته سوم
ول ودې خربي ته چي په موجوده زمانه کښي پدايس حساسو او نازکو حاالتو کښي چي د دنيا ټول کافران رسه له ا
دې چي دوۍ په خپل مابني کښي زيات پريکړنونه ، عداوتونه او اختالف د نظر رسه لري د مسلامنانو په مقابل
اند چي له مذهبي تعصباتو څخه الس کښي يو صف او متحد ملت ګرځيديل دي ،او مسلامنان ) پر ځائ ددې ب
واخيل او خپل جزيئ او فرعي اختالفات غري ملتفت اليها وګرځوي او د کفارو په مقابل کښي ودريږي او له اسالم
څخه دفاع وکړي ( نور هم په مذهبي تعصب کښي تشدد او ټينګار کوي او د کفر تر دفاع يې ودغه کار ته اهميت
. ورکړئ دئ
ته چي د فغانستان مسلامن ملت ، خاص بيا د افغانستان عاملان او طالبان د امام اعظم ابو حنيفه دوهم ودې خربي
)ريض الله عنه ( مذهبيان دي او په علم عقايد کښي د علَم الُهدی امام ابو منصور ماتريدي ) رحمه الله تعالی (
دي له تصوف څخه انکار کوي ؛ ځکه له پريوان دي ، نو بيابه په دوۍ کښي دايس خلګ څنګه پيدا يس چي هغوۍ
. تصوف څخه انکار له حنفيت او ماتريديت څخه په قطعي ډول خارجيدل دي
دريم ودې خربي ته چي د تصوف مطلب زهد او تزکيه ده ، يعني له ناروا خويو څخه ، لکه کرب ، حسد ، فخر ، بخل
. ښايسته کول ديوغريه ځان پاکول ، او تحليه يعني په ښو اخالقو رسه ځان
نو که څوک دا ډول عقيده ولري چي العياذبالله تصوف داسالم يو جزء نه دئ نو دا عقيده يې دې لره مستلزمه ده
چي په اسالم کښي زهد نسته ، په اسالم کښي دانسته چي له بدو اخالقو به ځان صفا کوې او په ښو اخالقو به ځان
: رماييل ديښايسته کوې ، رسه له دې چي الله پاک ف

. " قد افلََح َمــــــن زکَّها و قــــد خاَب َمـــــن دسها "
او رسبريه پر دې پر اهل تصوف باندي طعن ويل دمسلامنانو پر څلورو امامانو باندي او دارنګه پر هغو ټولو مخکښو
ف او د اهل تصوف علامؤ باندي طعن ويل دي کوم چي د هغوۍ له امامت او جاللت د شان څخه منکرين د تصو
. هم انکار نه يس کوالئ
په راتلونکو برخو کښي به زه انشآءالله و تايس ته د څلورو امامانو او دارنګه د عامل اسالم په منځ کښي د مسلمو
علامؤ ، لکه امام نووي ، امام عز بن عبدالسالم ، عالمه سيد رشيف الجرجاين ، شيخ محمد ابو زهره ، امام محاِسبي
. م نظرونه او بيانونه د تصوف او د اهل تصوف په باره کښي ذکر کړموغريه
محرتمووروڼو اوس دامت مسلمه دهغوامامانواوعاملانوکوم چي دمتام امت مسلمه مخکښان اووټول امت مسلمه
ته مقبول دي داقوالو په ذکرپیل درته کوم هغه قولونه ددوۍ چي دتصوف په اړه يې کړيدي
دمخه هم ما درته ذکرکړيوو اوس بې بیا انشاءالله ددغواقوالودجريان په اخريکښي دهريوه قول دڅلوروامامانوقولونه
. درته ذکرکړم
: دتصوف په اړه دامت مسلمه دعلامووقولونه په دې رشحه دي
. هجري ) رحمه الله تعالی (( ۶۷۶اول : امام النووي، املتوفی سنة)
چي وټول امت مسلمه ته ُمَسلم اومقبول عامل دئ اودصحيح مسلم شارح محرتمووروڼوامام نووي هغه عامل دئ کوم
دئ حتی هغه خلګ هم کوم چي دتصوف دښمنان دي امام نووي په هراعتبار تسليموي اومني يې،،دتصوف په اړه
ه نامدارهرس "مقاصداالمام النووي يف التوحيد والعبادة واصول التصوف "ده په خپله رساله کښي کومه چي په
: سوېده دايس فرماييل دي
االعراض عن الخلق ( ۱اتباع السنة يف االقوال واالفعال )( ۲تقوالله يف الرسوالعالنية،)( ۰اصول طريق التصوف خمسة،)
. الرجوع الی الله يف الرساء والرضاء(۵الرضاعن الله يف القليل والکثري)(۴يف االقبال واالدبار)
: نيادي اصول اواساسات پنځه شيان دييعني دتصوف دطريقې اودالري ټول ب
تقوی اوويره له الله جل جالله څخه په په پټه اوپه ښکاره کښي،يعني هرڅوک چي له تصوف رسه رښتونئ تعلق : ( ۰ )
لري نوهغه به له الله جل جالله څخه ويرېږي اودغه وېره بې په دې ډول وي چي که تنها اويوازي وي هم له الله جل
. وېرېږي اوکه په خلګوکښي وي هم له الله جل جالله څخه به ويريږي جالله څخه به
. اصل اواساس دتصوف اتباع دسنت درسول عليه السالم ده په ټولوقولواوپه ټولوفعلوکښی دده : ( ۲ )

يعني تصوف خلګ ودې ته رابويل چي خپيل خربي او لفظونه او خپل ټول کارونه د رسول )صلوات الله عليه واله
. به اجمعني ( د سنت او طريقې تابع وګرځويوصح
. اصل او اساس د تصوف اعراض او مخ اړول دي له مخلوق څخه په حال د اِقبال او د اِدبَار د دواړو کښي : ( ۱ )
يعني هر څوک چي له تصوف رسه واقعي تعلق ولري نو هغه به و خلګو ته هيڅ ارسه نکوي او نه به هغه قسم ګډون
ه خلګو رسه کوي کوم چي َدی له الله )جل جالله ( څخه په غفلت کښي اچوي ، بلکي په کامله توګه به او اختالط ل
او د "اِقبال "و الله تعالی ته متوجه وي ، او دا صفت به په هر حال کښي وده ته ثابت وي ، هم په حال د
. کښي يعني په حال کښي د شا ګرځولو وخلګو ته "اِدبَار "مخامخ کيدو کښي له خلګو رسه او هم په حال د
. اصل او اساس د تصوف رايض کيدل دي له الله )جل جالله( څخه په لږ او په ډير په دواړو کښي ( ۴ )
يعني څوک چي مدعي د تعلق د تصوف وي نو په ده کښي به دا صفت موجود وي چي له الله جل جالله څخه به په
چي کم شئ وده ته ورکړ يس ، مثاًل مال يې کم وي ، اوالد يې کم وي ، عزت يې کم هغه حال کښي هم رايض وي
. وي او رتبه يې کمه وي ، اوپه هغه حال کښي به هم رايض وي چي ډير شئ ورکړ يس
اصل او اساس د تصوف رجوع ده و الله )جل جالله ( ته په خوشحايل او په راحت کښي ، او دارنګه په تکليف : ( ۵ )
. مرض او مصيبت کښي،
يعني متصوِّف انسان به په هيڅ حالت کښي د الله ) جل جالله ( په تعلق ، عبادت او بندګي کښي سستي او کمزوري
نکوي ، نه بې خوشحايل ، اسايش او راحت د الله پاک له بندګۍ څخه راګرځوي ، او نه به مصيبت ، غم او تکليف
. ک په بندګي کښي تکاسل او تغافل وکړيو ده ته ددې باعث ګرځي چي د الله پا
محرتمو مسلامنانو ! د اسالمي أمت ددغه سرت امام قول او نظر می کوم چي د تصوف په اړه يې کړئ دئ درته بيان
کړ ، نو اوس قضاوت او فيصله تايس وکړۍ چي د تصوف مقصد دغه پنځه شيان يس لکه چي امام نووي فرماييل
وک له تصوف څخه انکار کوي يا بد پر وايي ، نو ايا ! دغه انکار او بد ويل بې په حقيقت دي ، او رسه له دې يو څ
کښي دا معنی ونلري چي : په پټه او ښکاره کښي له الله څخه ويره ښه کار نه دئ ، او دارنګه متابعت د رسول )عليه
. جالله ( ته راجع کيدل ښه کار نه دئ ؟السالم ( ښه کار نه دئ ، دارنګه العياذ بالله په هر حال کښي و الله )جل
او چي دا معنی ولري نو بيا و دغو خلګو ته په کومه سرتګه بايد وکتل يس کوم چي له تصوف او له اهل تصوف څخه
انکار کوي او بد پر وايي ؟

: تنبيه
مدح او صفت درتهمحرتمو وروڼو ! دلته د يوې خربي ذکر کول رضوري ګڼم هغه داده چي کوم تصوف چي زه يې
کوم ، او دارنګه کوم اهل تصوف چي زئې تائيد کوم او پر منکرينو باندي يې بد وايم له دې څخه ځام مقصود صحيح
او حقيقي تصوف او اهل تصوف دي ، پاته سوه هغه خلګ چي په ټګۍ برګۍ او په دروغو رسه و تصوف ته خپل
قت يو او خود ساخته رويې او طريقې يې په مخه پيس اخستي ځانونه منسوبوي او ددې ادعا کوي چي موږ اهل طري
دي ، چي له ظاهر او باطن د رشيعت څخه مخالفي دي ، لکه په موجوده زمانه کښي چي په هر اسالمي هيواد کښي
. دغه قسم ټګان موجود دي ، نو دا نه زه اهل تصوف او اهل طريقت بومل او نه له دوۍ څخه دفاع کوم
ؤ کښي هم علآمء سوء ، علآمء باطل او ُعلآمء دنيا پيدا کيږي ، او و طريقت ته چي کوم خلګ درشيعت په علام
ځانونه منسوب بويل په هغوۍ کښي هم دغه ډول بد خلګ پيدا کيږي ، دا هغه خلګ دي چي د دوۍ په باره کښي
: موالنا جالل الدين رومي )رحمه الله تعالی ( فرماييل دي
آدم روي هـــــــســـــــت چــــون بيس ابـــليس
پس بــــه هـــــر َدســــِتې نبـــايد داد دســـــت
َحــــــرف درويشــــان بُدزدد مــــرِد دون
تــــا بګـــــويد بر ســـــــليــــمې آن فـــسون
زانـــــکه صـــــياد ميزند بـــــانِګ صفـــري
. ګـــــــريتا بګـــــريد مــــرغ را آن مــــــــرغ
ومن الله التوفيق
داکتر محمد علی ابدالی

از کتابخانۀ:

داکتر محمد علی ابدالی

نویسنده:

محمد معني الدين أبوالفضل











| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us